‘ขอทำเควสเสร็จแล้วจะไปนอน แต่รู้ตัวอีกทีก็ตอนเช้าแล้ว’ รู้จัก Zeigarnik Effect ทฤษฎีทางจิตวิทยาว่าด้วยเรื่องของความค้างคาใจกับสิ่งที่ยังทำไม่เสร็จ

ในวันที่คุณกลับบ้านหลังจากทำงานมาทั้งวัน แต่จิตใจของคุณยังคงเต็มไปด้วยงานที่ยังไม่เสร็จ ซึ่งกำลังรอคุณอยู่ในวันรุ่งขึ้น คุณพยายามที่จะผ่อนคลาย แต่ความคิดเหล่านี้ไม่ยอมให้คุณไปแทนที่การพักผ่อนจะช่วยคุณชาร์จแบตเตอรี่สำหรับวันใหม่ จิตใจของคุณกลับปั่นป่วนและทำลายค่ำคืนของคุณ คุณจึงเปิดเกมขึ้นมาเล่นกะว่าจะให้ผ่อนคลาย แต่กลายเป็นว่าแถบแสดงภารกิจแจ้งเตือนคุณว่าถ้าเล่นอีกไม่กี่ตา หรือถ้าชนะอีกไม่กี่ครั้ง รางวัลใหญ่จะเป็นของคุณ คุณใช้เวลากับมันจนทำสำเร็จ แต่ไม่ทันได้กดปุ่มปิดเกม ภารกิจใหม่ก็เด้งขึ้นมาให้คุณทำ พร้อมกับรางวัลที่ใหญ่กว่าเดิม คุณกดปิดเกมไป แต่ทั้งงานที่ยังไม่เสร็จ กับเกมที่เล่นค้างไว้ก็ต่างคาจคุณอยู่ทั้งคู่ รู้ตัวอีกที คุณก็ลุกขึ้นมาทำงาน หรือเล่นเกมต่อจนค่ำคืนแสนมีค่าหมดลงไปโดยไม่ได้รับการพักผ่อนอย่างเต็มที่ปรากฏการณ์นี้มีชื่อเรียกว่า ซีกานิค เอฟเฟกต์ (Zeigarnik Effect) หรือปรากฎการณ์ธรรมชาติของคนเราที่มีความรู้สึกค้างคาใจ ในสิ่งที่ยังทำไม่เสร็จ ซีกานิค เอฟเฟกต์ (Zeigarnik Effect) โดยนักจิตวิทยา บลูมา ซีการ์นิค (Bluma Zeigarnik) บลูมา ซีการ์นิค (Bluma Zeigarnik) นักจิตวิทยาเห็นบางสิ่งเหล่า บริกรร้านอาหารมีร่วมกันในปี 1927 เขาเห็นว่าบริกรในร้านอาหารที่มีผู้คนคับคั่ง สามารถที่จะจดจำเมนูอาหารที่ลูกค้าสั่ง และรู้ว่าโต๊ะไหนที่ยังไม่ได้จ่ายค่าอาหาร ซึ่งสิ่งนี้เป็นรายละเอียดที่ซับซ้อน แต่หลังจากที่ลูกค้าจ่ายเงินเสร็จแล้ว บริกรเหล่านี้มักจะลืมไปเลยว่าลูกค้าที่คิดเงินไปแล้ว เค้าสั่งอะไรไปบ้างนะ ซีการ์นิคตั้งข้อสงสัย และตั้งสมมติฐานว่า การจำรายละเอียดของงานที่ไม่สมบูรณ์นั้น ง่ายกว่างานที่เสร็จสมบูรณ์แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่งานนี้สำเร็จลุล่วงไปแล้ว กระบวนการย้ำที่เกิดขึ้นนี้ก็จะหายไป นี่คืองานวิจัยของบลูมา ที่กลายมาเป็นปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาที่เรียกว่า “ซีการ์นิค เอฟเฟกต์” (Zeigarnik effect) ซึ่งแนวคิดทางจิตวิทยานี้แสดงให้เห็นว่า ผู้คนจำงานที่ยังไม่เสร็จหรือถูกขัดจังหวะได้ดีกว่างานที่เสร็จแล้ว และสำหรับการเล่นเกม ผู้พัฒนามักจะใช้ประโยชน์จากสิ่งนี้ โดยปล่อยให้เนื้อเรื่อง หรือเป้าหมายที่วางไว้ เพื่อกระตุ้นให้ผู้เล่นเล่นต่อ ซีกานิค เอฟเฟกต์ กับการออกแบบเกมนักพัฒนาหลายรายใช้หนัก ซีกานิค เอฟเฟกต์ มากมายในการออกแบบเกมเช่นการทิ้งเรื่องราวไว้ในจุดที่น่าสงสัย ซึ่งสามารถทำให้ผู้เล่นกระตือรือร้นที่จะค้นหาว่าจะเกิดอะไรขึ้นต่อไป ต้องย้อนกลับมาที่เกมอีกครั้งเสมอๆ หรือจะเป็นการใส่เควสย่อยในระหว่างการเล่นสอนคล้องไปกับเป้าหมายหลักของเกม เป็นการให้ภารกิจที่เป็นส่วนหนึ่งของเป้าหมายที่ใหญ่กว่าซึ่งยังไม่สำเร็จเช่นกัน สิ่งนี้ทำให้ผู้เล่นมีส่วนร่วม เนื่องจากพวกเขามีบางสิ่งที่ ‘ยังไม่เสร็จ’ อยู่เสมอหรือจะเป็นระบบรางวัลและความก้าวหน้า โดยที่ผู้เล่นใกล้จะได้รับรางวัลถัดไป หรือเลื่อนระดับอย่างต่อเนื่องเพื่อสามารถกระตุ้นให้เล่นต่อได้เราจะใช้ ซีกานิค เอฟเฟกต์ กับการออกแบบการตลาดที่ดึงดูดลูกค้าได้อย่างไรบ้าง Teaser Campaigns – แคมเปญทีเซอร์ช่วยให้มองเห็นผลิตภัณฑ์ หรือบริการได้คร่าวๆ สร้างความอยากรู้อยากเห็นและความคาดหวังโดยไม่ต้องให้ภาพรวมทั้งหมด ก่อนจะค่อยๆ เฉลยในลำดับถัดไป Loyalty Programs – การจัดโครงสร้าง Loyalty Programs โดยให้สมาชิกมิสิทธ์ได้รับรางวัลถัดไปที่อยู่ไม่ไกลเกินเอื้อม สามารถกระตุ้นให้เกิดการมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่องกับแบรนด์หรือผลิตภัณฑ์ Serial Content – การเผยแพร่เนื้อหาต่างๆ เกี่ยวกับสินค้า (เช่น บล็อกโพสต์ วิดีโอ หรือพอดแคสต์) โดยจะลงท้ายเนื้อหาด้วยข้อความที่น่าสนใจที่สามารถดึงดูดให้ผู้ชมกลับมาดูอีก Limited-Time Offers – การสร้างโปรโมชันหรือข้อเสนอที่มี ในช่วงเวลาจำกัดสามารถกระตุ้นให้เกิดความรู้สึกเร่งด่วนและความรู้สึกถึงโอกาสที่จะเสียไปหายไม่ได้เข้าใช้บริการหรือผลิตภัณท์ในช่วงนี้ ในการออกแบบเกมและการตลาด สิ่งสำคัญคือการสร้างการเล่าเรื่องที่น่าสนใจหรือการนำเสนอคุณค่าที่ทำให้ผู้ชมรู้สึกว่าอยากติดตามการต่อไป และกระตุ้นให้พวกเขากลับมา อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญคือต้องสร้างความพอดีให้กับแนวทางนี้ เพื่อหลีกเลี่ยงความหงุดหงิดหรือความเหนื่อยล้าในการติดตาม เป้าหมายควรเป็นเพื่อเพิ่มการมีส่วนร่วม และความเพลิดเพลิน ทำอย่างไรให้หมดวันโดยไม่เกิด Zeigarnik Effect Cal Newport ผู้เขียนหนังสือ Deep Work ได้อธิบายถึงแนวทางปฏิบัติประจำวันที่เขาใช้เพื่อต่อสู้กับเอฟเฟกต์ Zeigarnik อย่างมีประสิทธิภาพ ที่เขาเรียกมันว่า “พิธีปิดเครื่อง” (Shutdown Ritual) โดยเป็นคำแนะนำง่ายๆ ในการใช้เวลาประมาณ 15 นาทีเมื่อสิ้นสุดวัน
ในช่วง 15 นาทีนี้ คุณจะต้องดำเนินการสี่ขั้นตอนคือ
1. ตรวจสอบงานที่ไม่สามารถทำได้ในวันนี้
2. สำหรับแต่ละงาน ให้สร้างแผนปฏิบัติการต่อ โดยแผนไม่จำเป็นต้องมีรายละเอียดมากนัก สิ่งสำคัญคือการกำหนดขั้นตอนต่อไปที่จะต้องดำเนินการสำหรับแต่ละงาน
3. บันทึกแผนนี้ในเครื่องมือต่างๆ ของคุณ เช่น “To-Do List”)
4. พูดคำที่ทำให้ตัวคุณรู้ว่างานวันนี้เสร็จแล้ว เช่น “วันนี้ทำงานสำเร็จแล้ว” เคล็ดลับเล็กๆ น้อยๆ นี้อาจฟังดูแปลกๆ นิดหน่อย แต่การบอกกับตัวเอง ช่วยลดความกดดันทางจิตใจที่คุณรู้สึกได้เมื่อสิ้นสุดวัน และช่วยให้คุณได้กลับบ้านไปพักผ่อนได้อย่างสมบูรณ์
Zeigarnik Effect มีอยู่ทั่วไปทุกหนทุกแห่งในชีวิตของเรา และหากปล่อยทิ้งไว้อาจสามารถนำไปสู่ภาวะเหนื่อยหน่ายได้ เรียบเรียงโดย : ภคณัฐ ทาริยะวงศ์

ขอบคุณข้อมูลดีๆ จาก : https://web.facebook.com/photo/?fbid=781243427370124&set=a.630751835752618