งานวิจัยชี้ความอ่อนน้อมคือรากฐานของสุขภาพจิตและปัญญาที่แท้จริง

ในโลกที่ข้อมูลไหลเร็วและทุกคนแสดงความคิดเห็นได้ตลอดเวลาหนึ่งในคุณลักษณะที่นักจิตวิทยาและนักปรัชญาเห็นตรงกันมากขึ้นคือคนที่มีปัญญาอย่างแท้จริงมักเป็นคนถ่อมตัว ไม่ใช่เพราะเสแสร้งหรือขาดความมั่นใจแต่เพราะตระหนักดีว่าความรู้ของมนุษย์นั้นมีขอบเขต และยังมีอีกมากที่ตนเองไม่เข้าใจแนวคิดนี้สอดคล้องกับงานวิจัยด้านสุขภาพจิตยุคใหม่ที่พบว่า “Growth Mindset” หรือทัศนคติที่เปิดรับการเรียนรู้อย่างต่อเนื่องช่วยลดความเครียดลดอคติทางความคิดและเพิ่มความสามารถในการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงได้ดีกว่าคนที่เชื่อว่าตนเองรู้ครบถ้วนแล้วแนวคิดดังกล่าวมีรากฐานย้อนกลับไปถึง Socrates บิดาแห่งปรัชญาตะวันตกผู้มีชื่อเสียงจากประโยคอมตะว่า “ฉันรู้เพียงว่าฉันไม่รู้อะไรเลย” แม้เขาจะได้รับการยกย่องจากเทพพยากรณ์แห่งเดลฟีว่าเป็น “ชายที่ฉลาดที่สุดในโลก” แต่ Socrates กลับรู้สึกไม่สบายใจและออกเดินทางไปทั่วกรุงเอเธนส์ เพื่อพิสูจน์ว่ามีผู้รู้ที่ฉลาดกว่าเขาจากการสนทนากับนักการเมือง กวี ช่างฝีมือ และนักปราชญ์มากมายเขาพบว่าหลายคนมีความมั่นใจสูงกล้าแสดงความเห็นในเรื่องที่ตนเองไม่เคยมีประสบการณ์จริงและเมื่อถูกตั้งคำถามเชิงลึก กลับไม่สามารถอธิบายหรือปกป้องความคิดของตนได้สิ่งที่คิดว่ารู้ดีแท้จริงแล้วเป็นเพียงความเชื่อที่ยึดถือมานานโดยไม่เคยตั้งคำถามประสบการณ์นี้ทำให้ Socrates เข้าใจว่า เหตุผลที่เขาถูกเรียกว่า “ฉลาดที่สุด” ไม่ใช่เพราะมีความรู้มากกว่าใครแต่เพราะเขารู้ตัวว่าตนเองยังไม่รู้ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้อย่างแท้จริง นักเขียนชื่อดัง Robert Greene อธิบายแนวคิดนี้ไว้ในหนังสือ The 50th Law ว่าการตระหนักถึงความไม่รู้ของตนเองทำให้จิตใจเปิดกว้างไม่ยึดติดกับอัตตาและพร้อมรับข้อมูลใหม่ตามความเป็นจริง ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของทั้งปัญญาและสุขภาวะทางจิตใจงานวิจัยด้านจิตวิทยาสังคมยังพบว่าคนที่ตั้งคำถามกับความคิดของตัวเองอยู่เสมอมีแนวโน้มรับฟังผู้อื่นได้ดี มีความเห็นอกเห็นใจสูงและเกิดความขัดแย้งทางสังคมน้อยกว่าในทางกลับกัน ความมั่นใจเกินพอดีโดยไม่ตรวจสอบความรู้ของตนเองกลับสัมพันธ์กับความเครียดความดื้อทางความคิด และการตัดสินใจที่ผิดพลาดได้ง่ายคำกล่าวของ Bertrand Russell นักปรัชญาและนักคิดรางวัลโนเบลยังคงสะท้อนความจริงในยุคปัจจุบันได้อย่างชัดเจนว่า “ปัญหาของโลก คือคนฉลาดมักเต็มไปด้วยความสงสัยขณะที่คนไม่ฉลาดกลับเปี่ยมล้นด้วยความมั่นใจ” ในสังคมที่เปลี่ยนแปลงเร็วการถ่อมตนไม่ใช่จุดอ่อนแต่คือทักษะด้านสุขภาพจิตที่ช่วยให้เราเรียนรู้เติบโตและอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างยั่งยืน