จากภูมิปัญญาโบราณสู่ยาช่วยชีวิตโลกเรื่องจริงของ Tu Youyou และการค้นพบยาต้านมาลาเรียที่เปลี่ยนประวัติศาสตร์การแพทย์

ย้อนกลับไปในช่วงทศวรรษ 1960 ขณะที่จีนเผชิญความปั่นป่วนจากการปฏิวัติวัฒนธรรม โลกกำลังเผชิญภัยเงียบที่คร่าชีวิตผู้คนจำนวนมหาศาลนั่นคือโรคมาลาเรีย โดยเฉพาะในพื้นที่ป่าร้อนชื้นที่ทหารและประชาชนจำนวนมากเสียชีวิตจากโรคนี้มากกว่าการสู้รบด้วยอาวุธ ปี ค.ศ. 1967 รัฐบาลจีนภายใต้การนำของประธานเหมา เจ๋อตุง ได้จัดตั้ง “โครงการ 523” ซึ่งเป็นภารกิจลับด้านวิทยาศาสตร์เป้าหมายคือการค้นหายารักษามาลาเรียชนิดใหม่ หลังจากยาที่ใช้กันอยู่ในขณะนั้นเริ่มไร้ประสิทธิภาพเนื่องจากเชื้อมาลาเรียเกิดภาวะดื้อยาอย่างรวดเร็วหนึ่งในนักวิทยาศาสตร์ที่เข้าร่วมโครงการนี้คือ Tu Youyou นักวิจัยหญิงผู้ไม่ได้รับการฝึกแพทย์ตะวันตกแบบเต็มรูปแบบแต่มีพื้นฐานแน่นด้านเภสัชศาสตร์และแพทย์แผนจีน เธอเล่าว่าภารกิจนี้ไม่ใช่ทางเลือกแต่เป็นความจำเป็นของมนุษยชาติเพราะหากไม่มียาใหม่โลกอาจต้องสูญเสียชีวิตอีกนับไม่ถ้วน Tu Youyou เลือกเส้นทางที่แตกต่างจากนักวิจัยส่วนใหญ่ด้วยการย้อนกลับไปศึกษาภูมิปัญญาการแพทย์จีนโบราณเธอทุ่มเทอ่านตำราแพทย์อายุหลายร้อยถึงพันปีและเดินทางไปยังพื้นที่ชนบทห่างไกลเพื่อรวบรวมองค์ความรู้จากการใช้สมุนไพรพื้นบ้านจนสามารถรวบรวมตำรับยาได้มากกว่า 2,000 สูตร หลังการคัดกรองอย่างเข้มข้นเหลือตำรับที่มีศักยภาพ 380 สูตร และนำสารสกัดจากสมุนไพรแต่ละชนิดไปทดสอบกับหนูทดลองที่ติดเชื้อมาลาเรียจนพบสารออกฤทธิ์สำคัญจากพืชที่เรียกว่า “ชิงเฮา” หรือที่รู้จักในชื่อไทยว่าโกฐจุฬาลัมพาจุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อ Tu Youyou ค้นพบข้อความในตำราแพทย์จีนอายุกว่า 1,600 ปี ที่ระบุว่าพืชชนิดนี้ควรใช้ในรูปแบบ “คั้นสด” ไม่ผ่านความร้อนเธอจึงปรับกระบวนการสกัดใหม่ส่งผลให้ได้สารออกฤทธิ์ที่สามารถลดปริมาณเชื้อมาลาเรียในเลือดได้อย่างมีประสิทธิภาพสารนี้ต่อมาถูกพัฒนาเป็นยา “อาร์ทีมิซินิน” (Artemisinin) ปัจจุบันอาร์ทีมิซินินและยาผสมในกลุ่มเดียวกันถือเป็นแนวหน้าของการรักษาโรคมาลาเรียทั่วโลกและช่วยลดอัตราการเสียชีวิตจากโรคที่คร่าชีวิตผู้คนกว่า 450,000 คนต่อปี ได้อย่างมีนัยสำคัญความสำเร็จนี้ทำให้ Tu Youyou ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ในปี 2015

บทเรียนด้านสุขภาพที่โลกไม่ควรมองข้าม

• ภูมิปัญญาดั้งเดิมสามารถเป็นแหล่งกำเนิดนวัตกรรมทางการแพทย์หากผ่านการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์
• ปัญหาเชื้อดื้อยาเป็นภัยคุกคามด้านสาธารณสุขที่ยังคงดำเนินอยู่
• การผสานองค์ความรู้สมัยใหม่กับการแพทย์ดั้งเดิมอาจเป็นกุญแจสำคัญในการรับมือโรคในอนาคต

เรื่องราวของ Tu Youyou คือเครื่องยืนยันว่าวิทยาศาสตร์ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากห้องแล็บล้ำสมัยเสมอไปแต่อาจเริ่มจากตำราเก่าและความไม่ยอมแพ้ของมนุษย์คนหนึ่ง