ต่อมน้ำลายอักเสบโรคเล็กที่ไม่ควรมองข้ามเสี่ยงติดเชื้อลุกลามถ้าชะลอการรักษา

ต่อมน้ำลายอักเสบ (Sialadenitis) คือภาวะที่ต่อมน้ำลายเกิดการอักเสบ ทำให้เกิดอาการบวม แดง เจ็บปวดและอาจมีไข้ร่วมด้วย หากไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสมอาการที่ดูเหมือนไม่รุนแรงนี้ อาจพัฒนาไปสู่การติดเชื้อรุนแรงหรือเกิดฝีในต่อมน้ำลายได้

ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้กับต่อมน้ำลายหลัก 3 คู่ ได้แก่

ต่อมน้ำลายพาโรติด (Parotid gland) : อยู่บริเวณหน้าหูและขากรรไกร
ต่อมน้ำลายใต้ขากรรไกร (Submandibular gland) : อยู่ใต้ขากรรไกร
ต่อมน้ำลายใต้ลิ้น (Sublingual gland) : อยู่บริเวณใต้ลิ้น

นอกจากนี้ยังสามารถเกิดที่ต่อมน้ำลายขนาดเล็ก ที่กระจายอยู่ทั่วช่องปากได้อีกด้วย เช่น บริเวณกระพุ้งแก้ม เพดาน และริมฝีปาก

สาเหตุของต่อมน้ำลายอักเสบ

การติดเชื้อแบคทีเรียหรือไวรัส เช่น ไวรัสคางทูม หรือแบคทีเรีย Staphylococcus aureus
ภาวะน้ำลายไหลน้อย เช่น ผู้ที่ดื่มน้ำน้อย หรือผู้ที่มีปัญหาต่อมน้ำลายทำงานลดลง
ก้อนนิ่วในท่อน้ำลาย ขัดขวางการไหลของน้ำลาย ทำให้เกิดการอักเสบ
ภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น ในผู้ป่วยเบาหวาน ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่ได้รับเคมีบำบัด
ภาวะแทรกซ้อนหลังการผ่าตัด เช่น การดมยาสลายนาน หรือไม่ได้เคลื่อนไหวร่างกาย

อาการที่ควรสังเกต

เจ็บ บวม แดง บริเวณที่มีต่อมน้ำลาย
มีไข้ หรือรู้สึกไม่สบายตัว
ปากแห้ง น้ำลายน้อย
มีก้อน หรือฝีคลำได้ใต้ผิว
น้ำลายมีหนอง หรือกลิ่นไม่พึงประสงค์

แนวทางการรักษา

การรักษาจะขึ้นกับ สาเหตุ และ ความรุนแรงของโรค
ถ้าติดเชื้อแบคทีเรีย แพทย์อาจให้ ยาปฏิชีวนะ
หากมีนิ่วในท่อน้ำลาย อาจต้องใช้วิธี กระตุ้นให้หลุดออก หรือ ผ่าตัดเล็ก
ในรายที่เป็นฝี อาจต้อง เจาะระบายหนอง
กรณีที่เกิดซ้ำบ่อย หรือมีความผิดปกติของต่อมน้ำลาย อาจต้อง ตรวจเพิ่มเติมด้วยการทำอัลตราซาวด์หรือ CT Scan

คำแนะนำเพื่อป้องกันและดูแลเบื้องต้น

ดื่มน้ำอย่างเพียงพอ เพื่อป้องกันน้ำลายข้น
นวดเบาๆ ที่ต่อมน้ำลาย และอมลูกอมเปรี้ยวเพื่อกระตุ้นการหลั่งน้ำลาย
ดูแลช่องปากให้สะอาด ลดโอกาสที่แบคทีเรียจะเข้าสู่ต่อมน้ำลาย
หลีกเลี่ยงการกลั้นน้ำลายหรือการขาดน้ำในช่วงนานๆ
หากเป็นบ่อย ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจหาโรคระบบอื่นๆ เช่น โรคแพ้ภูมิตนเอง (Sjögren’s syndrome)

อย่าชะลอการรักษา!

หากเริ่มมีอาการบวม เจ็บ หรือผิดปกติที่ใบหน้า ปาก หรือใต้คาง ควรรีบพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยและรักษาทันท่วงที เพราะแม้ว่าโรคนี้จะสามารถหายได้ด้วยการดูแลที่ถูกต้อง แต่การปล่อยไว้โดยไม่รักษา อาจทำให้การติดเชื้อลุกลามไปยังส่วนอื่นของร่างกายได้สุขภาพปากดี น้ำลายดี ช่วยให้ร่างกายแข็งแรงมากกว่าที่คิด อย่ามองข้ามสัญญาณเล็กๆที่บอกว่า “ต่อมน้ำลายกำลังขอความช่วยเหลือ” นะคะ