นักวิจัยพัฒนาวัคซีนพ่นจมูกครอบจักรวาลอาจป้องกันหวัด ไข้หวัดใหญ่และการติดเชื้อปอดได้ในครั้งเดียว

ทีมนักวิจัยจาก Stanford University ในสหรัฐอเมริกาเปิดเผยความก้าวหน้าทางการแพทย์ครั้งสำคัญหลังพัฒนาวัคซีนชนิดพ่นจมูกแบบใหม่ที่ถูกเรียกว่า “วัคซีนครอบจักรวาล” (Universal Vaccine) ซึ่งมีเป้าหมายในการป้องกันโรคทางเดินหายใจหลายชนิดพร้อมกัน ไม่ว่าจะเป็นไข้หวัดไข้หวัดใหญ่รวมถึงการติดเชื้อแบคทีเรียในปอดโดยอาจใช้เพียงครั้งเดียวต่อฤดูกาลเพื่อเสริมภูมิคุ้มกันให้ร่างกายผลการทดลองในสัตว์ทดลองพบว่าวัคซีนชนิดนี้สามารถกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ปริมาณไวรัสที่เข้าสู่ปอดและร่างกายลดลงประมาณ 100–1,000 เท่า เมื่อเทียบกับกลุ่มที่ไม่ได้รับวัคซีนและยังสามารถคงประสิทธิภาพในการป้องกันได้ราว 3 เดือน ซึ่งถือเป็นช่วงเวลาสำคัญของฤดูกาลระบาดของโรคทางเดินหายใจนักวิจัยระบุว่าจุดเด่นของวัคซีนพ่นจมูกชนิดนี้คือการกระตุ้นภูมิคุ้มกันโดยตรงที่เยื่อบุทางเดินหายใจซึ่งเป็นด่านแรกที่ไวรัสและแบคทีเรียเข้าสู่ร่างกายทำให้ร่างกายสามารถตอบสนองต่อเชื้อโรคได้รวดเร็วกว่าแนวทางวัคซีนแบบเดิม

ครอบคลุมทั้งไวรัสและแบคทีเรีย

การทดลองยังพบว่าวัคซีนดังกล่าวสามารถช่วยป้องกันเชื้อแบคทีเรียอันตรายบางชนิดที่มักทำให้เกิดการติดเชื้อในปอด เช่น

• Staphylococcus aureus
• Acinetobacter baumannii

นอกจากนี้ยังพบว่าวัคซีนสามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันในวงกว้างต่อไวรัสหลายชนิดรวมถึงเชื้อที่ก่อให้เกิดไข้หวัดใหญ่, COVID-19 และไวรัสที่ทำให้เกิดโรคหวัดธรรมดาอีกทั้งยังมีแนวโน้มช่วยลดการตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้บางชนิดได้ด้วย

ความหวังใหม่ของการป้องกันโรคทางเดินหายใจ

ปัจจุบันวัคซีนส่วนใหญ่ถูกออกแบบมาให้ป้องกันเชื้อโรคเฉพาะชนิด เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่หรือวัคซีนโควิด-19 ซึ่งเป็นแนวทางที่ใช้กันมายาวนานกว่า 200 ปี ในวงการแพทย์แต่แนวคิดของวัคซีนครอบจักรวาลคือการสร้างภูมิคุ้มกันที่ครอบคลุมเชื้อหลายชนิดในคราวเดียวซึ่งอาจช่วยลดภาระระบบสาธารณสุขในช่วงฤดูกาลระบาดและลดจำนวนผู้ป่วยจากโรคทางเดินหายใจได้อย่างมาก

ยังต้องทดสอบในมนุษย์

แม้ว่าผลการทดลองเบื้องต้นจะมีแนวโน้มที่ดี แต่นักวิจัยย้ำว่าวัคซีนชนิดนี้ยังอยู่ในขั้นตอนการทดลองระยะเริ่มต้นเนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันของสัตว์ทดลองและมนุษย์มีความแตกต่างกันขั้นตอนต่อไปคือการทดลองในมนุษย์โดยอาจเริ่มจากการให้อาสาสมัครรับวัคซีนก่อนทดสอบการตอบสนองของร่างกายต่อการติดเชื้อจริงอย่างควบคุมเพื่อประเมินประสิทธิภาพและความปลอดภัย

คำแนะนำในการดูแลสุขภาพช่วงโรคทางเดินหายใจระบาด

ผู้เชี่ยวชาญด้านสาธารณสุขแนะนำว่าแม้เทคโนโลยีวัคซีนใหม่จะมีความก้าวหน้าแต่การป้องกันโรคในชีวิตประจำวันยังคงสำคัญ ได้แก่

• ล้างมือบ่อยๆและหลีกเลี่ยงการสัมผัสใบหน้า
• สวมหน้ากากในพื้นที่แออัดหรือช่วงที่มีการระบาด
• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอและรับประทานอาหารที่มีประโยชน์
• ฉีดวัคซีนตามคำแนะนำของแพทย์

หากการพัฒนาวัคซีนครอบจักรวาลประสบความสำเร็จในอนาคตอาจกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการป้องกันโรคทางเดินหายใจหลายชนิดพร้อมกันและช่วยลดภาระโรคของประชากรทั่วโลกได้อย่างมีนัยสำคัญ