พบแบคทีเรียสายพันธุ์ใหม่ในลำไส้อาจเป็นต้นเหตุสำคัญของโรคลำไส้ใหญ่อักเสบเรื้อรังชนิดเป็นแผล Ulcerative Colitis

งานวิจัยล่าสุดที่ตีพิมพ์ในวารสาร Science เปิดเผยการค้นพบสำคัญด้านระบบทางเดินอาหารโดยทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยหนานจิง ประเทศจีน พบแบคทีเรียสายพันธุ์ใหม่ในลำไส้ที่อาจเกี่ยวข้องโดยตรงกับการเกิดโรคลำไส้ใหญ่อักเสบเรื้อรังชนิดเป็นแผล (Ulcerative colitis – UC) ซึ่งเป็นโรคเรื้อรังที่พบมากขึ้นทั่วโลกและยังไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้

โรคลำไส้ใหญ่อักเสบชนิดเป็นแผลโรคเรื้อรังที่ยังไม่พบสาเหตุชัดเจน

ศาสตราจารย์ จู หมิ่นเซิง อธิบายว่า Ulcerative colitis เป็นโรคที่ก่อให้เกิดการอักเสบเรื้อรังบริเวณลำไส้ใหญ่มีอาการเด่นคือ

ปวดท้องเรื้อรัง
ท้องเสีย
อุจจาระมีมูกเลือด

แม้การรักษาในปัจจุบัน เช่น ยาลดการอักเสบหรือยากดภูมิคุ้มกันจะช่วยบรรเทาอาการได้ แต่ยังไม่สามารถแก้ไขต้นเหตุของโรคได้เพราะกลไกการเกิดโรคยังไม่ชัดเจน ผู้ป่วยบางรายที่อาการรุนแรงยังจำเป็นต้องผ่าตัดลำไส้ใหญ่ ซึ่งมีภาวะแทรกซ้อนสูงและยังมีโอกาสกลับเป็นซ้ำได้

ค้นพบแบคทีเรียตัวการใหม่ “MTB”

ทีมวิจัยได้ตรวจพบสารพิษแอโรไลซิน (aerolysin) จากการเพาะเชื้อของตัวอย่างอุจจาระในผู้ป่วย UC และสามารถแยกเชื้อที่ผลิตสารพิษนี้ออกมาได้จากการถอดรหัสพันธุกรรมแบบจีโนมเต็มรูปและทดสอบทางชีวเคมีพบว่าเป็นสายพันธุ์ใหม่ของแบคทีเรีย Aeromonas ซึ่งได้รับการตั้งชื่อว่า MTB จุดสำคัญคือ เชื้อ MTB นี้

แข็งแรงและเติบโตในลำไส้ได้ดีกว่า Aeromonas ชนิดอื่น
สามารถผลิตสารพิษที่สร้างการทำลายเยื่อบุลำไส้
อาจมีบทบาทสำคัญต่อการอักเสบเรื้อรัง และการกลับเป็นซ้ำของโรค

จากการศึกษาผู้ป่วยชาวจีนจำนวน 79 ราย พบว่ากว่า 70% ตรวจพบเชื้อ MTB ในอุจจาระ ซึ่งเป็นตัวเลขที่สูงและชี้ถึงความสัมพันธ์ระหว่างเชื้อชนิดนี้กับโรคอย่างมีนัยสำคัญ

ยาปฏิชีวนะมากเกินไปอาจเปิดทางให้ MTB เติบโต

ดร.เจี่ยง จื้อฮุ่ย ผู้เขียนบทความหลัก ระบุว่าปัจจัยที่ทำให้เชื้อ MTB เติบโตง่ายขึ้น ได้แก่

การใช้ยาปฏิชีวนะมากเกินไป (ทำลายสมดุลจุลชีพในลำไส้)
การบาดเจ็บหรือความเสียหายในเยื่อบุลำไส้
สภาวะแวดล้อมในลำไส้ที่ผิดปกติ

การคงอยู่ของเชื้อ MTB ในลำไส้อย่างยาวนานอาจเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้อัตราการกลับเป็นซ้ำของ UC ยังสูงอยู่แม้ผู้ป่วยได้รับการรักษาแล้วก็ตาม

พัฒนาการรักษาใหม่แอนติบอดีต้านสารพิษ aerolysin

ข่าวดีคือทีมวิจัยของศาสตราจารย์จูได้พัฒนาแอนติบอดีต้านสารพิษ aerolysin ซึ่งเป็นสารที่เชื้อ MTB ใช้ทำลายเยื่อบุลำไส้ผลการทดลองในหนูพบว่า

สามารถลดความเสียหายที่เยื่อบุลำไส้
ลดระดับการอักเสบ
มีศักยภาพในการใช้เป็นแนวทางรักษาใหม่ในอนาคต

หากงานวิจัยเพิ่มเติมยืนยันผลในมนุษย์ได้สำเร็จอาจนำไปสู่การรักษาโรค UC แบบเจาะจงสาเหตุเป็นก้าวสำคัญจากการรักษาแบบลดอาการสู่การรักษาแบบมุ่งเป้า

แล้วผู้ป่วยหรือคนทั่วไปควรดูแลลำไส้อย่างไร? (คำแนะนำเชิงปฏิบัติ)

แม้การค้นพบเชื้อ MTB จะยังอยู่ในขั้นวิจัยแต่การดูแลสุขภาพลำไส้ยังคงสำคัญ

1) ใช้ยาปฏิชีวนะอย่างเหมาะสม

หลีกเลี่ยงการใช้โดยไม่จำเป็นเพราะอาจทำลายสมดุลจุลชีพในลำไส้และเพิ่มความเสี่ยงการอักเสบ

2) กินอาหารที่สนับสนุนไมโครไบโอม

เช่น

ผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี
โยเกิร์ต โปรไบโอติก
อาหารหมัก เช่น กิมจิ เทมเป้

ช่วยเพิ่มจุลินทรีย์ชนิดดี ป้องกันการเจริญของเชื้อก่อโรค

3) เลี่ยงอาหารที่กระตุ้นการอักเสบ

อาหารมันจัด ของทอด แอลกอฮอล์ และน้ำตาลสูงอาจกระตุ้นอาการในผู้ที่มีความเสี่ยง

4) สังเกตอาการผิดปกติของลำไส้

เช่น ถ่ายเป็นเลือด ปวดท้องเรื้อรัง น้ำหนักลดควรพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัย

5) ลดความเครียดและนอนให้เพียงพอ

มีงานวิจัยจำนวนมากยืนยันว่า “สมอง–ลำไส้” เชื่อมกันการเครียดเรื้อรังอาจกระตุ้นอาการลำไส้อักเสบได้

การค้นพบแบคทีเรียสายพันธุ์ใหม่ MTB ที่ผลิตสารพิษทำลายเยื่อบุลำไส้นับเป็นก้าวสำคัญในการทำความเข้าใจต้นเหตุของ Ulcerative colitis ซึ่งอาจปูทางสู่การรักษาแบบเจาะจงสาเหตุในอนาคตงานวิจัยนี้ไม่เพียงช่วยอธิบายว่าทำไมโรคจึงมีการกลับเป็นซ้ำสูงแต่ยังเปิดประตูสู่การคิดค้นแนวทางการรักษาใหม่ที่อาจช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยนับล้านทั่วโลก