ฟิตแค่ไหนถึงเรียกว่าฟิตจริง?เปิด5มิติสุขภาพที่มากกว่าแค่ VO₂ max

กระแสรักสุขภาพยุคนี้ทำให้หลายคนคุ้นเคยกับคำว่า VO₂ max จนกลายเป็นตัวเลขยอดฮิตบนสมาร์ตวอทช์ที่ใช้วัดความอึดของหัวใจและปอดแต่ในมุมมองทางการแพทย์ความฟิตที่แท้จริงไม่ได้วัดกันที่ตัวเลขนี้เพียงตัวเดียวนพ.อกนิษฐ์ ศรีสุขวัฒนา หรือหมอแอร์ อายุรแพทย์โรคหัวใจและผู้ชำนาญการด้าน Sports Cardiology โรงพยาบาลสมิติเวช ศรีนครินทร์ได้สะท้อนมุมมองที่น่าสนใจผ่านเพจ Akanis Srisukwattana โดยอ้างอิงจากเกณฑ์ของสถาบันเวชศาสตร์การกีฬาแห่งอเมริกา (ACSM) ที่แบ่งสมรรถภาพทางกายออกเป็น 5 องค์ประกอบหลักเพื่อให้เราประเมินร่างกายได้อย่างรอบด้านดังนี้ครับ

1. Cardiorespiratory Fitness ความทนทานของระบบหัวใจและหลอดเลือด

นี่คือความสามารถของหัวใจปอดและกล้ามเนื้อในการลำเลียงและใช้ออกซิเจนขณะออกกำลังกาย ซึ่งมี VO₂ max เป็นตัวชี้วัดหลัก

แนวทางพัฒนาเน้นการออกกำลังกายแบบแอโรบิก เช่น การเดินเร็ววิ่งปั่นจักรยานว่ายน้ำรวมถึงการฝึกในโซนหัวใจต่ำอย่าง Zone 2 เพื่อสร้างความอึดพื้นฐานและเสริมความฟิตด้วย HIIT (High-Intensity Interval Training) เป็นระยะ

2. Muscular Fitness ความแข็งแรงและความทนทานของกล้ามเนื้อ

กล้ามเนื้อไม่ได้มีไว้แค่ความสวยงามแต่เป็นเกราะคุ้มกันร่างกายที่สำคัญมากยิ่งอายุเพิ่มขึ้น มวลและความแข็งแรงของกล้ามเนื้อจะค่อยๆลดลงการมีกล้ามเนื้อที่แข็งแรงจึงเป็นกุญแจสำคัญที่ช่วยให้เราใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างคล่องตัวและปลอดภัยในระยะยาว

แนวทางพัฒนาฝึกแรงต้าน (Resistance Training) เช่น การยกเวทบอดี้เวทหรือใช้อยางยืดอย่างสม่ำเสมอ

3. Body Composition องค์ประกอบของร่างกาย

การดูแค่ตัวเลขบนตาชั่งนั้นไม่เพียงพอเพราะน้ำหนักตัวเท่าเดิมอาจซ่อนสัดส่วนของไขมันที่มากเกินไปและมวลกล้ามเนื้อที่น้อยเกินไป Skinny Fat ซึ่งส่งผลเสียต่อระบบเผาผลาญ

แนวทางพัฒนามุ่งเน้นการลดไขมันส่วนเกินควบคู่กับการรักษามวลกล้ามเนื้อผ่านการควบคุมโภชนาการที่เน้นโปรตีนคุณภาพสูงและการออกกำลังกายที่เหมาะสม

4. Neuromotor Fitness สมรรถภาพทางระบบประสาทและกล้ามเนื้อ

ความสามารถในการควบคุมการทรงตัวความคล่องตัวการเปลี่ยนทิศทางและการประสานงานของร่างกายซึ่งมักจะเสื่อมถอยลงตามวัยและเป็นจุดเริ่มต้นของอุบัติเหตุอย่างการหกล้มในผู้สูงอายุ

แนวทางพัฒนาฝึกการทรงตัว เช่น การยืนขาเดียว โยคะ พิลาทิสหรือกีฬาที่ต้องอาศัยฟุตเวิร์กและการทำงานประสานกันของสายตาและมือเท้า

5. Flexibility ความยืดหยุ่นของร่างกาย

ความสามารถของข้อต่อในการเคลื่อนไหวได้เต็มช่วงการทำงาน Full Range of Motion หากข้อต่อยึดติดหรือเคลื่อนไหวได้ไม่สุดจะส่งผลให้กล้ามเนื้อรอบข้างทำงานหนักขึ้นและเสี่ยงต่ออาการบาดเจ็บเรื้อรัง

แนวทางพัฒนาเพิ่มความยืดหยุ่นด้วยการยืดเหยียดกล้ามเนื้อ Stretching ทั้งก่อนและหลังออกกำลังกายหรือการฝึกโยคะเป็นประจำ

มุมมองจากคุณหมอฟิตด้านเดียวอาจไม่รอดทุกสถานการณ์หมอแอร์ได้เน้นย้ำประเด็นสำคัญว่าแม้คนที่ค่า VO₂ max สูงมากจะมีความพร้อมทางร่างกายค่อนข้างดีแต่ก็ไม่ได้หมายความว่าระบบอื่นจะสมบูรณ์ตามไปด้วยตัวอย่าง เช่น นักวิ่งมาราธอนที่หัวใจอึดสุดๆแต่อาจมีปัญหาเรื่องข้อต่อยึดติดหรือกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวไม่แข็งแรงพอเป้าหมายที่ดีจึงไม่ใช่การทุ่มพลังพัฒนาแค่ด้านใดด้านหนึ่งจนสุดโต่งแต่เป็นการเช็คลิสต์ตัวเองว่าเรากำลังขาดความฟิตด้านไหน? แล้วเติมเต็มส่วนนั้นให้สมดุลเพื่อคุณภาพชีวิตที่แข็งแรงและใช้งานร่างกายได้อย่างยั่งยืนในระยะยาวครับ