ภัยเงียบเชือดกระดูก!โรคกระดูกพรุนอย่ารอให้หักถึงเริ่มรักษารู้ทันก่อนสายเพื่อวัยเก๋าที่มั่นคง

เคยคิดไหมว่าแค่ไอจามแรงๆบิดตัวผิดท่าหรือลื่นล้มเบาๆก็อาจทำให้กระดูกเราหักได้?นี่ไม่ใช่เรื่องเกินจริงแต่เป็นสิ่งทีเกิดขึ้นทุกวันกับผู้ป่วย “โรคกระดูกพรุน (Osteoporosis)” มัจจุราชเงียบที่ค่อยๆกัดกินมวลกระดูกของเราไปอย่างช้าๆโดยไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้า กว่าจะรู้ตัวอีกทีก็ในวันที่กระดูกหักไปเสียแล้ว!วันนี้เราจะพาทุกคนไปเจาะลึกวิธีรับมือตัดไฟตั้งแต่ต้นลมเพื่อปกป้องกระดูกของคุณและคนที่คุณรักให้แข็งแรงไปนานๆครับทำไมกระดูกพรุนถึงอันตรายกว่าที่คุณคิด? หลายคนมักคิดว่าโรคกระดูกเป็นเรื่องของความเจ็บปวดแต่ความจริงแล้วโรคกระดูกพรุนในระยะแรกมักไม่มีอาการใดๆเลย

Health Fact: เมื่อเราอายุมากขึ้นโดยเฉพาะผู้หญิงหลังหมดประจำเดือนร่างกายจะสลายกระดูกมากกว่าสร้างใหม่ทำให้กระดูกภายในโปร่งบางคล้ายฟองน้ำและเปราะหักง่ายจุดที่อันตรายที่สุดคือกระดูกสะโพกหักและกระดูกสันหลังยุบสำหรับผู้สูงอายุการกระดูกหักไม่ได้จบแค่การเข้าเฝือกแต่อาจนำไปสู่ภาวะติดเตียง เดินไม่ได้ ปวดเรื้อรังเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงชีวิต เช่น แผลกดทับติดเชื้อในกระแสเลือดและปอดบวมสูญเสียอิสรภาพในการใช้ชีวิต และส่งผลกระทบต่อจิตใจอย่างรุนแรง

เช็กด่วน!ใครบ้างคือกลุ่มเสี่ยง ที่ต้องเฝ้าระวัง?

ลองมาสำรวจตัวเองและคนในครอบครัวกันครับว่ามีปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้หรือไม่

• ปัจจัยด้านบุคคลผู้หญิงอายุ 60 ปีขึ้นไป / ผู้ชายอายุ 70 ปีขึ้นไป, ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน (โดยเฉพาะหมดเร็วกว่าปกติ), รูปร่างผอมบาง (BMI < 19) หรือมีประวัติพ่อแม่เคยสะโพกหัก
• ปัจจัยจากโรคและยาผู้ที่ต้องใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่องเป็นเวลานาน, ผู้ป่วยโรคไทรอยด์ทำงานเกิน, โรคข้อรูมาตอยด์ หรือโรคระบบทางเดินอาหารอักเสบเรื้อรัง
• พฤติกรรมทำร้ายกระดูก: นั่งๆนอนๆไม่ค่อยขยับร่างกาย, สูบบุหรี่, ดื่มแอลกอฮอล์หรือเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนจัดเป็นประจำและคนที่ไม่ค่อยโดนแสงแดด

3 สัญญาณเตือนกระดูกเริ่มประท้วง

หากมีอาการเหล่านี้ ควรรีบไปพบแพทย์ทันที:

1. ปวดหลังเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุชัดเจน
2. ส่วนสูงลดลงอย่างเห็นได้ชัด (เตี้ยลงเกิน 2 ซม. ภายใน 1 ปี หรือเตี้ยลงกว่า 4 ซม. เมื่อเทียบกับความสูงสมัยวัยรุ่น)
3. หลังเริ่มค่อมลำตัวโค้งผิดรูปหรือหน้าท้องยื่นออกจากกระดูกสันหลังที่ยุบตัว

ตรวจให้รู้ทันด้วยเทคโนโลยีแสกนกระดูก

วิธีเดียวที่จะวินิจฉัยโรคนี้ได้อย่างแม่นยำคือการตรวจความหนาแน่นของมวลกระดูก (Bone Mineral Density: BMD) ด้วยเครื่อง DXA scan ซึ่งเป็นการเอกซเรย์พิเศษที่ใช้รังสีต่ำมาก ปลอดภัยไม่เจ็บและใช้เวลาไม่นานโดยแพทย์จะแสกนบริเวณกระดูกสะโพกและกระดูกสันหลังส่วนเอววิธีอ่านค่า T-score เบื้องต้น

• ค่ามากกว่า -1: มวลกระดูกปกติ
• คู่อยู่ระหว่าง -1 ถึง -2.5: เริ่มมีภาวะ “กระดูกบาง” (ควรเริ่มป้องกันเข้มงวด)
• ค่าน้อยกว่า -2.5: เข้าสู่ภาวะ “โรคกระดูกพรุน” (ต้องได้รับการรักษาทางการแพทย์)

เปิดสูตร 3 ประสานรับมือกระดูกพรุนแบบรอบด้าน

เราสามารถป้องกันและชะลอความเสื่อมของกระดูกได้ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม 3 ด้านหลักๆดังนี้ครับ

1. กินให้ถูกล็อคแคลเซียม เติมวิตามินดี

• เน้นอาหารแคลเซียมสูง นม, โยเกิร์ต, ปลาเล็กปลาน้อยที่กินได้ทั้งก้าง, เต้าหู้เหลือง, งาดำ และผักใบเขียวเข้ม (คะน้า, บร็อกโคลี)
  • ข้อมูลเพิ่มเติม: ผู้ใหญ่และผู้สูงอายุควรได้รับแคลเซียมวันละ 1,000 – 1,200 มิลลิกรัม
• เติมวิตามินดีช่วยดูดซึมพาร่างกายไปรับแสงแดดอ่อนๆตอนเช้าหรือเย็นวันละ 10-15 นาที หรือทานไข่แดง นมเสริมวิตามินดีและปลาทะเลไขมันสูง (แซลมอน, ทูน่า)
• ลดตัวทำลายกระดูกเพลาๆ น้ำอัดลม ชา กาแฟเข้มข้นงดการสูบบุหรี่และจำกัดการดื่มแอลกอฮอล์

2. ออกกำลังกายให้ถูกสูตรเน้นแรงต้านและการทรงตัว

• Weight-bearing Exercises (ออกกำลังกายแบบลงน้ำหนัก) เพื่อกระตุ้นการสร้างกระดูก เช่น การเดินเร็ว, เต้นแอโรบิกเบาๆหรือรำมวยจีนอย่างน้อยสัปดาห์ละ 3-5 วัน วันละ 30 นาที
• Strength Training (ฝึกกล้ามเนื้อ) ยกดัมเบลเบาๆหรือใช้ยางยืดเพื่อให้กล้ามเนื้อรอบข้อต่อแข็งแรง ช่วยพยุงกระดูก
• Balance Training (ฝึกการทรงตัว) ฝึกยืนขาเดียว (โดยมีที่เกาะ) หรือเล่นโยคะท่าช้าๆ เพื่อลดโอกาสการสะดุดล้ม

3. ปรับบ้านให้กันล้มเซฟตี้โซนของวัยเก๋า

เพราะการล้มคือชนวนเหตุของกระดูกหักการจัดบ้านจึงสำคัญมาก

• เคลียร์ทางเดินเก็บสิ่งของ สายไฟ และพรมที่เผยอขึ้นจากพื้นให้เรียบร้อย
• ห้องน้ำต้องปลอดภัยติดตั้งแผ่นกันลื่น และเพิ่ม “ราวจับ” บริเวณโถสุขภัณฑ์และพื้นที่อาบน้ำ
• แสงสว่างต้องพอเพิ่มไฟส่องสว่างตามทางเดินโดยเฉพาะเส้นทางไปห้องน้ำในเวลากลางคืน

แนวทางการรักษาเมื่อตรวจพบว่าเป็นโรคกระดูกพรุน

หากตรวจพบว่าเป็นโรคกระดูกพรุนแล้วเป้าหมายหลักของการรักษาคือการป้องกันไม่ให้กระดูกหักปัจจุบันแพทย์จะใช้ยากลุ่มช่วยชะลอการสลายกระดูกหรือยากระตุ้นการสร้างกระดูก ร่วมกับการจ่ายแคลเซียมและวิตามินดีเสริมในปริมาณที่เหมาะสม

• ข้อควรระวัง: ห้ามซื้อยารักษากระดูกพรุนมารับประทานเองเด็ดขาดเนื่องจากยาบางชนิดมีวิธีรับประทานที่เฉพาะเจาะจง (เช่น ต้องดื่มน้ำตามมากๆและห้ามนอนราบทันที) และอาจมีผลข้างเคียงกับโรคประจำตัวบางอย่างจึงต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิดครับ

FAQ เคลียร์ทุกข้อข้องใจเรื่องกระดูก

Q1: กระดูกบางกับกระดูกพรุนเหมือนกันไหม?

• A: ไม่เหมือนกันครับ “กระดูกบาง” คือช่วงเนื้อกระดูกเริ่มลดลงแต่ยังไม่ถึงขั้นอันตราย ซึ่งสามารถกู้คืนให้แข็งแรงขึ้นได้ด้วยการปรับอาหารและออกกำลังกายส่วน “กระดูกพรุน” คือขั้นที่เนื้อกระดูกหายไปมากจนเปราะและหักง่ายมากมักต้องใช้ยารักษาควบคู่ไปด้วย

Q2: เป็นกระดูกพรุนแล้วสามารถรักษาให้กลับมาปกติ 100% ได้ไหม?

• A: มวลกระดูกที่เสียไปแล้วมักยากที่จะกลับมาเต็ม 100% แต่การรักษาที่ถูกต้องจะช่วย “หยุดการสูญเสีย” และ “เพิ่มความแข็งแรง” ของกระดูกที่มีอยู่เพื่อไม่ให้เกิดอุบัติเหตุกระดูกหักซ้ำในอนาคตครับ

Q3: ดื่มนมทุกวันแปลว่าจะรอดพ้นจากโรคกระดูกพรุนใช่ไหม?

• A: การดื่มนมช่วยให้ได้แคลเซียมแต่วิตามินดีพฤติกรรมการใช้ชีวิตการออกกำลังกาย และพันธุกรรมก็มีส่วนสำคัญมากดังนั้นดื่มนมอย่างเดียวจึงอาจยังไม่พอต้องดูแลสุขภาพด้านอื่นร่วมด้วย

Q4: โรคนี้เป็นเฉพาะในผู้หญิงผู้ชายต้องกังวลไหม?

• A: ผู้ชายก็เป็นได้ครับ! โดยเฉพาะในผู้ชายอายุ 70 ปีขึ้นไปที่มีพฤติกรรมสูบบุหรี่จัด ดื่มเหล้ารูปร่างผอมหรือต้องใช้ยาสเตียรอยด์เป็นประจำ

Q5: วิตามินเสริมกระดูกตามท้องตลาดจำเป็นต้องซื้อมากินเองไหม?

• A: หากทานอาหารได้ครบถ้วนอาจไม่จำเป็นครับการซื้อมาทานเองในปริมาณที่มากเกินไปอาจเสี่ยงต่อการเกิดนิ่วในไตหรือแคลเซียมเกาะในหลอดเลือดทางที่ดีควรตรวจเลือดและปรึกษาแพทย์ก่อนดีที่สุด

Q6: มีผู้สูงอายุในบ้าน ควรเริ่มดูแลอย่างไรเป็นอย่างแรก?

• A: เริ่มต้นง่ายๆ ด้วย 3 Step นี้ครับ
  1. ปรับบ้านให้ปลอดภัย (ลดสิ่งกีดขวางเพิ่มแสงสว่างใส่ราวจับ)
  2. พาไปตรวจเช็กมวลกระดูกกับแพทย์
  3. วางแผนมื้ออาหารและพากันขยับร่างกายร่วมกันทั้งครอบครัว

ข้อมูลโดย: ผศ. นพ.กุลพัชร จุลสำลี (ศัลยแพทย์กระดูกและข้อสถาบันการแพทย์จักรีนฤบดินทร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล)

ที่มา: งานสื่อสารองค์กร คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี