ยาที่มีชีวิตก้าวใหม่ของการแพทย์ไทย

กระทรวงสาธารณสุขจับมือ MEDEZE Group วิจัย Stem Cell และเทคโนโลยี ATMPs มุ่งสู่การรักษาเฉพาะบุคคล

ท่ามกลางยุคที่โรคเรื้อรังและโรคซับซ้อนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในคนไทยการรักษาแบบเดิมเริ่มมีข้อจำกัด กระทรวงสาธารณสุขจึงร่วมมือกับ MEDEZE Group ผลักดันการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี เซลล์ต้นกำเนิด (Stem Cells) และผลิตภัณฑ์ยาบำบัดขั้นสูง (Advanced Therapy Medicinal Products: ATMPs) เพื่อสร้างแนวทางการรักษาแบบมุ่งเป้าเฉพาะบุคคล (Personalized Medicine) ซึ่งถือเป็น “อนาคตของการแพทย์ไทย” ที่ทั้งภาครัฐและเอกชนต้องจับตา

ATMPs คืออะไรและทำไมถึงสำคัญ?

Advanced Therapy Medicinal Products (ATMPs) คือผลิตภัณฑ์ยาทางการแพทย์ที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูงในการรักษาโรคโดยใช้ยีน (Genes), เซลล์ (Cells) หรือเนื้อเยื่อที่ผ่านการวิศวกรรม (Engineered Tissues) เพื่อฟื้นฟูหรือซ่อมแซมส่วนที่เสียหายของร่างกายต่างจากยาทั่วไปที่ใช้สารเคมีหรือสารสกัดธรรมชาติในการรักษาอาการ ATMPs ใช้ “เซลล์มีชีวิต” ในการบำบัดและฟื้นฟูต้นเหตุของโรคโดยตรงจนได้รับสมญาว่าเป็น “ยาที่มีชีวิต” (Living Drugs) “ยาทั่วไปรักษาอาการ แต่ ATMPs ฟื้นฟูปัญหาในระดับเซลล์” ประเทศไทยได้ปรับปรุงกฎหมายในปี 2566 ให้ ATMPs อยู่ภายใต้พระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510 เพื่อควบคุมคุณภาพความปลอดภัยและประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์อย่างเข้มงวดตลอดกระบวนการตั้งแต่การผลิตจนถึงการนำไปใช้จริงกับมนุษย์

ประเภทของ ATMPs ตามมาตรฐานสากล

Gene Therapy Medicinal Products (GTMPs)
ใช้ยีนในการแก้ไขความผิดปกติทางพันธุกรรม เช่น โรคที่ถ่ายทอดทางสายเลือดหรือยีนกลายพันธุ์

Somatic-Cell Therapy Medicinal Products (sCTMPs)
ใช้เซลล์ที่ผ่านการดัดแปลง เช่น เซลล์ภูมิคุ้มกันสำหรับการรักษามะเร็ง (เช่น CAR-T Therapy)

Tissue-Engineered Products (TEPs)
ใช้เนื้อเยื่อที่สร้างขึ้นในห้องแล็บ เพื่อซ่อมแซมอวัยวะหรือเนื้อเยื่อที่เสียหาย เช่น กระดูก ผิวหนัง หรือกระจกตา

ข้อดีและศักยภาพของ ATMPs

• รักษาเฉพาะบุคคล (Personalized Medicine) ออกแบบการรักษาให้ตรงกับยีนและสภาพร่างกายของผู้ป่วยแต่ละราย
• รักษาโรคที่รักษายากหรือรักษาไม่หายมาก่อน เช่น โรคทางพันธุกรรม มะเร็งบางชนิด และโรคเรื้อรัง
• ลดภาระทางสาธารณสุขระยะยาวเพราะบางการรักษาอาจให้ผลถาวร
• เพิ่มขีดความสามารถทางเศรษฐกิจ เปิดโอกาสการลงทุนในอุตสาหกรรมการแพทย์ขั้นสูง และสนับสนุนเป้าหมาย “Medical Wellness Hub” ของประเทศไทย
• เสริมบทบาทของไทยในเวทีโลกหากสามารถพัฒนาและผลิต ATMPs ได้เอง

โครงการ ATMPs Sandbox จุดเริ่มต้นของการรักษาแห่งอนาคต

โครงการนี้เป็นความร่วมมือระหว่างกระทรวงสาธารณสุขและ MEDEZE Group โดยมีเป้าหมายเพื่อขึ้นทะเบียนยา 2 โรคแรก ได้แก่

• โรคหมอนรองกระดูกเสื่อม
• โรคที่เกี่ยวข้องกับการชะลอวัย (Anti-Aging Therapy)

คาดว่าจะสามารถขึ้นทะเบียนและเริ่มใช้งานจริงได้ภายในเดือน มิถุนายน 2569 และต่อยอดไปสู่โรคยากอื่นๆ เช่น มะเร็งเม็ดเลือดขาว หรือ โรคพันธุกรรมหายาก MEDEZE ในฐานะผู้นำด้านการเก็บรักษาและวิจัย Stem Cells ได้ร่วมกับ โรงพยาบาลวชิระภูเก็ตและศูนย์การแพทย์บางรัก เพื่อดำเนินการวิจัยและพัฒนาในโครงการ Sandbox นี้ โดยอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวงสาธารณสุขอย่างเข้มงวด

ความท้าทายของเทคโนโลยี ATMPs

แม้ ATMPs จะเป็นอนาคตของการแพทย์แต่ก็ยังมีอุปสรรคหลายประการได้แก่

• ต้นทุนการผลิตสูงเนื่องจากต้องใช้เทคโนโลยีระดับสูงและห้องปฏิบัติการมาตรฐานสากล
• บุคลากรเฉพาะทางยังมีจำกัด โดยเฉพาะนักชีววิทยาเซลล์และนักพันธุศาสตร์
• การเข้าถึงของผู้ป่วยเพราะค่าใช้จ่ายเริ่มต้นอาจยังสูงกว่าการรักษาแบบทั่วไป

เทคโนโลยี Advanced Therapy Medicinal Products (ATMPs) คือ “จุดเปลี่ยน” ของการแพทย์ไทยจากการรักษาโรค → สู่การ ฟื้นฟูระดับเซลล์และยีน หากโครงการ Sandbox ประสบความสำเร็จ ประเทศไทยอาจกลายเป็นศูนย์กลาง Medical Innovation Hub ของภูมิภาคอาเซียนในอนาคต “จากเซลล์สู่การรักษาเฉพาะบุคคลก้าวนี้ของไทยไม่ใช่แค่การรักษาโรคแต่คือการรักษาคุณภาพชีวิตของคนทั้งประเทศ”