ยาลดไขมันถึงเวลาต้องกินหรือยัง?ไขข้อข้องใจใครบ้างที่ควรได้รับยาและช่วยลดความเสี่ยงโรคร้ายได้จริงแค่ไหน?

เมื่อพูดถึงยาลดไขมันในเลือด (โดยเฉพาะยากลุ่ม Statins) หลายคนมักจะมีความกังวลไม่ว่าจะเป็นเรื่องผลข้างเคียงหรือความคิดที่ว่าอยากลองคุมอาหารและออกกำลังกายเองก่อนแต่ในความเป็นจริงยาลดไขมันไม่ได้มีไว้สำหรับคนที่ผลเลือดไม่สวยงามเพียงอย่างเดียวแต่คือเกราะป้องกันโรคร้ายในผู้ที่มีความเสี่ยงสูงยาลดไขมันทำงานอย่างไรในร่างกาย? ยากลุ่มลดไขมัน (เช่น Statins) ทำหน้าที่สำคัญ 2 ส่วนหลักๆ

1. ยับยั้งการสร้างคอเลสเตอรอลที่ตับเป็นแหล่งผลิตคอเลสเตอรอลส่วนใหญ่ในร่างกาย (มากกว่าอาหารที่เรากินเข้าไปเสียอีก) ยาจะเข้าไปยับยั้งเอนไซม์ HMG-CoA Reductase ทำให้ตับผลิตคอเลสเตอรอลชนิดไม่ดี (LDL-C) ลดลง
2. ดึงไขมันเลวกลับไปทำลายเมื่อตับผลิต LDL ลดลงตับจะเพิ่มตัวรับ (LDL Receptors) เพื่อดึงไขมัน LDL ที่ลอยอยู่ในกระแสเลือดกลับเข้ามาทำลายส่งผลให้ระดับ LDL ในเลือดลดลงอย่างมีนัยสำคัญ

นอกจากนี้ยาลดไขมันบางชนิดยังมีฤทธิ์ลดการอักเสบของหลอดเลือดและช่วยให้คราบไขมัน (Plaque) ที่เกาะตามผนังหลอดเลือดมีความมั่นคงไม่แตกออกง่ายซึ่งช่วยลดโอกาสเกิดภาวะหลอดเลือดอุดตันเฉียบพลันได้อีกด้วยคนกลุ่มไหนที่จำเป็นต้องเริ่มรับยาลดไขมัน?แพทย์ไม่ได้จ่ายยาลดไขมันดูจากแค่ระดับ LDL เพียงอย่างเดียวแต่จะประเมินความเสี่ยง รวมต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด (Cardiovascular Risk) ของผู้ป่วยร่วมด้วยโดยกลุ่มคนที่มักจำเป็นต้องได้รับยา ได้แก่

1. ผู้ที่เป็นโรคหลอดเลือดหัวใจหรือหลอดเลือดสมองอยู่แล้ว (เช่น เคยหัวใจขาดเลือด เคยทำบอลลูน หรือเคยเป็นอัมพฤกษ์-อัมพาต) กลุ่มนี้กินยาเพื่อป้องกันการเป็นซ้ำ
2. ผู้ที่มีระดับ LDL สูงมากผิดปกติ (LDL ตั้งแต่ 190 mg/dL ขึ้นไป) ซึ่งมักเกิดจากพันธุกรรมคุมอาหารอย่างเดียวมักไม่เพียงพอ
3. ผู้ป่วยโรคเบาหวานโดยเฉพาะผู้ที่มีอายุ 40-75 ปี แม้ระดับ LDL จะไม่ได้สูงมากแต่เบาหวานทำให้หลอดเลือดเสื่อมเร็วยาจะช่วยปกป้องหลอดเลือด
4. ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงสะสม เช่น มีภาวะความดันโลหิตสูงสูบบุหรี่จัดมีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคหัวใจตั้งแต่งานยังน้อยหรือมีภาวะไตเรื้อรัง

กินยาลดไขมันแล้วช่วยลดความเสี่ยงได้มากแค่ไหน? จากการศึกษาและข้อมูลทางคลินิกทั่วโลกพบว่าการลดระดับ LDL-C ลงอย่างต่อเนื่องมีผลโดยตรงในการปกป้องชีวิต

• ลดความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดทุกๆการลดลงของ LDL-C ประมาณ 39 mg/dL (1 mmol/L) จะช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดภาวะหัวใจขาดเลือดและหลอดเลือดสมองอุดตันลงได้ถึง 20–25%
• ลดอัตราการเสียชีวิตช่วยลดอัตราการเสียชีวิตจากโรคหลอดเลือดหัวใจได้อย่างมีนัยสำคัญยิ่งในผู้ป่วยกลุ่มความเสี่ยงสูง

คำแนะนำเพิ่มเติมสำหรับการใช้ยาลดไขมันอย่างปลอดภัย

• อย่าหยุดยาหรือปรับยาเองแม้ผลเลือดล่าสุดจะออกมาปกติแล้วก็ไม่ควรหยุดยาเอง เพราะระดับไขมันที่ลดลงเกิดจากฤทธิ์ของยาหากหยุดยาระดับไขมันจะกลับมาสูงตามเดิม
• กินยาให้ถูกเวลายาลดไขมันบางชนิด (โดยเฉพาะกลุ่ม Statins รุ่นแรกๆ) ควรทานก่อนนอนเพราะตับจะสังเคราะห์คอเลสเตอรอลมากที่สุดในช่วงกลางคืนแต่ยารุ่นใหม่บางชนิดสามารถทานเวลาใดก็ได้ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์/เภสัชกร
• ควบคู่กับการปรับพฤติกรรมเสมอยาลดไขมันไม่ใช่ใบเบิกทางให้กลับไปกินของทอด ของมันหรือไม่ออกกำลังกายการคุมอาหารลดหวานมันเค็มออกกำลังกายสม่ำเสมอ และงดสูบบุหรี่ยังคงเป็นพื้นฐานสำคัญที่สุดในการดูแลหลอดเลือด
• สังเกตอาการข้างเคียงหากมีอาการปวดกล้ามเนื้ออ่อนแรงผิดปกติหรือปัสสาวะมีสีเข้มขึ้นให้แจ้งแพทย์ผู้รักษาเพื่อปรับชนิดหรือขนาดของยาอย่างเหมาะสมไม่ควรทนหรือหยุดยาเองทันที

สรุป: หากแพทย์แนะนำให้คุณเริ่มรับยาลดไขมันไม่ต้องกังวลจนเกินไปเพราะนั่นคือขั้นตอนการป้องกันเชิงรุกที่จะช่วยคุ้มครองหัวใจและสมองของคุณในระยะยาว