สีแดงของคุณเหมือนสีแดงของฉันหรือเปล่า?

คำถามธรรมดาที่สะท้อนความซับซ้อนของจิตสำนึกมนุษย์

เคยสงสัยไหมว่าสีแดงที่เรามองเห็น กับสีแดงของคนอื่นนั้น เป็น “สีเดียวกัน” จริงหรือเปล่า?คำถามนี้อาจฟังดูเรียบง่าย แต่มันแฝงไปด้วยมิติทางจิตวิทยา ปรัชญา และวิทยาศาสตร์ที่ลึกซึ้ง เพราะมันไม่ใช่แค่เรื่องของดวงตา แต่มันแตะไปถึง “ประสบการณ์ภายใน” หรือที่เรียกว่า จิตสำนึก ของแต่ละคน ซึ่งอาจแตกต่างกันอย่างไม่มีทางรู้ได้เลย

เราเห็นสิ่งเดียวกันแต่รู้สึกไม่เหมือนกัน?

แม้ค่าความยาวคลื่นของสีในทางฟิสิกส์จะวัดได้ชัดเจน แต่ความรู้สึกของมนุษย์ที่มีต่อ “สี” กลับเป็นอีกเรื่องหนึ่ง เราอาจใช้คำว่า “แดง” หรือ “เขียว” เหมือนกัน แต่ภายในใจเรานั้น อาจรับรู้มันแตกต่างกันโดยสิ้นเชิงนี่คือประเด็นที่นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยโตเกียวและมหาวิทยาลัยโมแนช ประเทศออสเตรเลีย กำลังพยายามไขความลับ พวกเขาต้องการเข้าใจว่า “ประสบการณ์ของสี” ที่เรามีอยู่นั้น แท้จริงแล้วมันคล้ายหรือแตกต่างกันเพียงใดในแต่ละบุคคล

สำรวจจิตสำนึกผ่านโครงสร้างของ “ประสบการณ์”

รองศาสตราจารย์ มาซาฟูมิ โออิซูมิ และศาสตราจารย์ นาโอะสึงุ ซึชิยะ ได้ร่วมกันพัฒนาวิธีใหม่ที่ไม่พึ่งพา “คำพูด” ในการบรรยายสี แต่หันมาโฟกัสที่ “โครงสร้างเชิงสัมพันธ์” ของประสบการณ์

“เราอาจไม่สามารถอธิบายว่าประสบการณ์ของสีแดงคืออะไร แต่เราสามารถบอกได้ว่ามันใกล้เคียงกับสีชมพูมากกว่าสีเขียว”
— โออิซูมิ

แนวคิดนี้เปลี่ยนวิธีศึกษาจิตสำนึกของมนุษย์ไปอย่างสิ้นเชิง จากการถามตรงๆว่า “คุณเห็นอะไร” เป็นการดูว่า “คุณรู้สึกว่าสีไหนใกล้กันมากที่สุด” แทน

เมื่อ “สี” ไม่ใช่เรื่องของคำพูด

ทีมวิจัยได้เก็บข้อมูลจากผู้คนหลากหลายกลุ่ม ทั้งคนที่มองเห็นสีตามปกติและผู้ที่มีภาวะตาบอดสี โดยให้พวกเขาทำแบบทดสอบออนไลน์เพื่อจัดกลุ่มสีตามความรู้สึกว่าใกล้กันแค่ไหนผลลัพธ์พบว่าโครงสร้างความรู้สึกของสีในกลุ่มคนปกตินั้น “คล้ายกันในระดับกลุ่ม” มากพอที่จะจัดเรียงข้อมูลได้อย่างเป็นระบบ ขณะที่กลุ่มที่ตาบอดสีกลับไม่สามารถจัดเรียงได้แบบเดียวกัน แสดงให้เห็นว่า:ประสบการณ์ของ “สีแดง” อาจมีโครงสร้างที่คล้ายคลึงกันในคนทั่วไปแต่ไม่ใช่กับคนที่รับรู้สีแตกต่างจากคนอื่น

คำถามนี้ไม่มีคำตอบง่ายๆแต่เรากำลังเข้าใกล้ความเข้าใจ

แม้ผลวิจัยนี้จะเป็นก้าวสำคัญ แต่ก็ยังไม่สามารถสรุปได้ว่า “สีของแต่ละคนเหมือนหรือต่างกันมากแค่ไหน” เพราะยังไม่ได้วิเคราะห์ในระดับบุคคลอย่างละเอียดแบบไร้อคติหรือข้อมูลอ้างอิงจากภายนอก

ความหมายที่ซ่อนอยู่ในคำถามเรามองเห็นเหมือนกันไหม?

บางที คำถามนี้ไม่ได้มีไว้เพื่อหาคำตอบที่แน่ชัด แต่อาจมีไว้เพื่อสะท้อนความลึกซึ้งของความเป็นมนุษย์ ว่าแม้เราจะอยู่ในโลกใบเดียวกัน มองสิ่งเดียวกันแต่ประสบการณ์ของเรานั้นมีความเฉพาะตัว แตกต่าง และมีความงดงามในแบบของมันเองความหลากหลายของประสบการณ์ภายในคือสิ่งที่ทำให้มนุษย์เป็นมนุษย์