อย่ารอให้สายเกินไป!ไขมันไม่ได้อุดตันแค่หัวใจแต่ทำร้ายหลอดเลือดขาจนเสี่ยงถูกตัดขา

หลายคนมักคิดว่าปัญหาคราบไขมันอุดตันหลอดเลือดเป็นเรื่องของโรคหัวใจหรือสมองเท่านั้นแต่รู้หรือไม่ว่าไขมันยังสามารถไปสะสมและอุดตันที่หลอดเลือดแดงที่ขาจนทำให้ปวดขาเดินลำบากและในเคสที่รุนแรงอาจเสี่ยงถึงขั้นต้องตัดขาได้เลยทีเดียว! กำลังเป็นอุทาหรณ์ที่ถูกพูดถึงอย่างมากเมื่อเพจด้านการแพทย์ Tensia ได้ออกมาให้ความรู้เกี่ยวกับ โรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายอุดตัน (Peripheral Arterial Disease: PAD) โรคหลืบไร้เสียงที่พบบ่อยกว่าที่คิดและไม่ได้เกิดเฉพาะกับผู้สูงอายุเท่านั้นแต่วัยทำงานที่สะสมพฤติกรรมทำร้ายหลอดเลือดก็เสี่ยงเช่นกันกลไก “กิน-ตาย-พอก” ศัตรูเงียบในผนังหลอดเลือดจุดเริ่มต้นของโรค PAD มีกลไกเดียวกับโรคหลอดเลือดหัวใจและสมองตีบ

1. LDL เล็ดลอดไขมันไม่ดี (LDL) แทรกตัวเข้าไปในผนังหลอดเลือด
2. ถูกอนุมูลอิสระทำร้ายจนกลายเป็น oxLDL ซึ่งเป็นไขมันรูปประหลาดที่กระตุ้นให้เม็ดเลือดขาววิ่งเข้ามาจับกิน
3. กินแต่ย่อยไม่ได้เม็ดเลือดขาวกลืนคอเลสเตอรอลเข้าไปเรื่อยๆจนตัวบวมแตกออก และคอเลสเตอรอลทะลักออกมาพอกผนังหลอดเลือด
4. วงจรการอักเสบกระบวนการนี้ดึงดูดเม็ดเลือดขาวเข้ามาเพิ่ม เกิดเป็นวงจร “กิน-ตาย-พอก” สะสมต่อเนื่องหลายปีโดยไม่มีอาการเตือนใดๆ

เช็กสัญญาณเตือน!ปวดขาแบบไหนเสี่ยง PAD? เมื่อคราบไขมันพอกจนหลอดเลือดแคบลงถึงจุดวิกฤติเลือดจะไปเลี้ยงขาไม่พอโดยจะมีสัญญาณเตือนเฉพาะ ดังนี้

• ปวดน่อง / ต้นขา / ก้น เวลาเดินเป็นลักษณะเฉพาะที่เรียกว่า Claudication คือปวดซ้ำที่เดิมเสมอเดินได้นิดเดียวก็เริ่มปวดแต่พอนั่งพักเพียง 2-5 นาที อาการปวดจะหายเป็นปลิดทิ้ง (ต่างจากการปวดเมื่อยทั่วไปที่ต้องเดินเยอะจริง และใช้เวลาพักนานกว่าจะหาย)
• สัญญาณระยะรุนแรงขาซีดเย็นชาอ่อนแรงขนที่ปลายขาร่วงเล็บบางลง
• ขั้นวิกฤติหากเกิดลิ่มเลือดอุดตันเฉียบพลันจะปวดขาอย่างรุนแรงทันทีขาเย็นและซีด พักก็ไม่ดีขึ้นหากไม่รีบพบแพทย์เนื้อเยื่อจะขาดเลือดจนเขียวดำตายและอาจต้องตัดขาทิ้งในที่สุด

ปัจจัยเร่งไขมันพอกหลอดเลือดเร็วขึ้น 2 เท่า

• ไขมันตัวร้ายสูงทั้ง LDL, oxLDL และ sdLDL (อนุภาคเล็กจิ๋วที่ซอกซอนเข้าผนังหลอดเลือดได้ง่าย)
• ภาวะอักเสบเรื้อรังน้ำหนักเกิน/อ้วน (เซลล์ไขมันหลั่งสารอักเสบ)
• โรคประจำตัวเบาหวาน (น้ำตาลในเลือดสูงลอยทำลายหลอดเลือด) และความดันโลหิตสูง
• พฤติกรรมเสี่ยงสูบบุหรี่, ดื่มแอลกอฮอล์และการเผชิญฝุ่นมลพิษ PM2.5

แค่ลุกมาออกกำลังกายฟื้นฟูหลอดเลือดขาให้กลับมาแข็งแรงการออกกำลังกายสม่ำเสมอ เป็นเหมือนยารักษาหลอดเลือดที่ดีที่สุดเพราะส่งผลดีถึง 5 ด้าน

1. ต่อผนังหลอดเลือดกระตุ้นการสร้างก๊าซไนตริกออกไซด์ (NO) ช่วยให้หลอดเลือดขยายตัวยืดหยุ่นไม่แข็งกรอบและลดการเกาะตัวของเกล็ดเลือด
2. ต่อไขมันเพิ่มไขมันดี (HDL) มาช่วยโกยคอเลสเตอรอลออกจากผนังหลอดเลือดกลับไปกำจัดที่ตับพร้อมลดการเกิด oxLDL
3. ลดการอักเสบเพิ่มเม็ดเลือดขาวชนิด Treg หลั่งสารต้านอักเสบ (IL-10) และเพิ่มระบบต้านอนุมูลอิสระในร่างกาย
4. คุมน้ำตาลลดภาวะดื้ออินซูลินทำให้ระดับน้ำตาลไม่สูงลอยไปทำลายผนังหลอดเลือด
5. ต่อขาโดยตรงกระตุ้นการสร้างเส้นเลือดฝอยใหม่เพื่อเพิ่มทางไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อขา

คำแนะนำเพิ่มเติมเพื่อสุขภาพหลอดเลือดที่ยาวนานแม้ออกกำลังกายจะช่วยได้มากแต่ไม่ควรออกกำลังกายเพียงอย่างเดียวต้องปรับพฤติกรรมรอบด้านควบคู่ไปด้วย

• โภชนาการลดอาหารหวานมันเค็มเพิ่มผักผลไม้และไขมันดี (เช่น ปลาทะเล ถั่ว อะโวคาโด)
• งดปัจจัยทำลายหลอดเลือดบุหรี่และแอลกอฮอล์
• ตรวจสุขภาพประจำปีคุมระดับน้ำตาลความดันและไขมันให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ

ลองนึกภาพในวันที่เราอายุมากขึ้นแล้วเรายังสามารถใช้ขาคู่เดิมเดินไปไหนมาไหนได้ด้วยตัวเองโดยไม่ต้องพึ่งพาใครทำตั้งแต่วันนี้แล้วคุณจะกลับมาขอบคุณตัวเองในอนาคตครับ!