อุทาหรณ์จากอังกฤษกิน พาราเซตามอลเกินขนาด เสี่ยงตับวายเฉียบพลันถึงชีวิต

เกิดเหตุสลดในประเทศอังกฤษเมื่อหญิงรายหนึ่งเสียชีวิตจากภาวะตับวายเฉียบพลันหลังรับประทานยาพาราเซตามอล (Paracetamol / Acetaminophen) ซ้ำเกินขนาดเพื่อบรรเทาอาการปวดฟันโดยไม่ทราบว่าปริมาณยาที่สะสมในร่างกายเกินระดับปลอดภัยส่งผลให้เกิดพิษต่อตับอย่างรุนแรงและนำไปสู่อวัยวะล้มเหลวเหตุการณ์นี้สะท้อนความจริงสำคัญว่ายาที่หาซื้อง่ายไม่ได้หมายความว่าปลอดภัยเสมอไป พาราเซตามอลออกฤทธิ์อย่างไรและทำไมจึงเป็นพิษต่อตับได้? พาราเซตามอลเป็นยาแก้ปวดและลดไข้ที่ใช้กันอย่างแพร่หลายทั่วโลก รวมถึงในประเทศไทย เพราะมีผลข้างเคียงต่อกระเพาะอาหารน้อยกว่ายากลุ่ม NSAIDsอย่างไรก็ตาม เมื่อรับประทานเกินขนาด ตับจะเปลี่ยนยาส่วนหนึ่งไปเป็นสารพิษที่เรียกว่า NAPQI (N-acetyl-p-benzoquinone imine) ซึ่งโดยปกติร่างกายสามารถกำจัดได้แต่หากได้รับยาในปริมาณมากเกินไป

• สารพิษจะสะสม
• ทำลายเซลล์ตับอย่างรวดเร็ว
• เกิดภาวะตับวายเฉียบพลัน (Acute Liver Failure)
• และอาจนำไปสู่อวัยวะล้มเหลวหลายระบบ

ในบางรายอาการอาจไม่รุนแรงทันทีทำให้เข้าใจผิดว่าไม่น่ามีอะไรก่อนที่อาการทรุดหนักใน 24–72 ชั่วโมงถัดมา ปริมาณที่ถือว่าเกินขนาดสำหรับผู้ใหญ่ทั่วไป

• ขนาดสูงสุดที่แนะนำไม่เกิน 4,000 มิลลิกรัมต่อวัน
• หลายแนวทางแนะนำให้ปลอดภัยยิ่งขึ้นที่ไม่เกิน 3,000 มิลลิกรัมต่อวัน

การรับประทานครั้งละ 500 มก. เท่ากับ 1 เม็ด หากกิน 2 เม็ดทุก 4 ชั่วโมง อาจทำให้เกินขนาดได้ง่ายโดยไม่รู้ตัวยิ่งอันตรายมากขึ้นในกลุ่ม

• ผู้ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ
• ผู้มีโรคตับ
• ผู้ที่รับประทานยาหลายชนิดพร้อมกัน
• ผู้ที่กินยาหลายยี่ห้อที่มีพาราเซตามอลผสมอยู่โดยไม่รู้ตัว

สัญญาณเตือนพิษต่อตับระยะแรกอาจมีเพียง

• คลื่นไส้ อาเจียน
• เบื่ออาหาร
• ปวดท้องด้านขวาบน

ต่อมาหากรุนแรงขึ้นอาจพบ

• ตัวเหลือง ตาเหลือง
• ง่วงซึม สับสน
• เลือดออกง่าย
• ไตวายร่วมด้วย

หากสงสัยว่ากินยาเกินขนาดควรรีบไปโรงพยาบาลทันทีเพราะมียาต้านพิษ N-acetylcysteine ที่ช่วยลดความเสียหายต่อตับได้หากให้เร็วพอ

ข้อแนะนำเพื่อความปลอดภัย

1. อ่านฉลากยาทุกครั้ง
2. อย่ารับประทานเกินขนาดที่แนะนำ
3. หลีกเลี่ยงการกินซ้ำโดยไม่ดูเวลาห่าง
4. ตรวจสอบว่ายาแก้หวัดหรือยาแก้ปวดอื่นๆ มีพาราเซตามอลผสมอยู่หรือไม่
5. หากปวดฟันรุนแรงควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์แทนการเพิ่มขนาดยาเอง

จำไว้ว่ายาแก้ปวดช่วยบรรเทาอาการแต่ไม่ได้แก้สาเหตุของโรค

บทเรียนสำคัญ

พาราเซตามอลเป็นยาที่มีประโยชน์และปลอดภัยเมื่อใช้ถูกต้องแต่หากใช้ผิดขนาดอาจกลายเป็นอันตรายถึงชีวิตการเสียชีวิตครั้งนี้เป็นเครื่องเตือนใจว่าความเคยชินกับยาสามัญประจำบ้านอาจทำให้เราประมาทโดยไม่รู้ตัวก่อนจะเพิ่มยาอีกเม็ดหยุดคิดสักนิดเพราะตับของคุณมีเพียงหนึ่งเดียว