เบื่อไหม?เวลาใครมาสั่งให้ทำโน่นทำนี่เจาะลึกทำไมเราถึงจี๊ดเมื่อถูกบอกให้ทำและวิธีรับมือให้ใจฟู

เคยเป็นไหม? เวลาใครมาบอกให้ทำอะไรทั้งๆที่เราก็กะว่าจะทำอยู่แล้วแต่พอโดนบอกปุ๊บ ความรู้สึกอยากทำหายไปทันทีกลายเป็นความหงุดหงิด ขุ่นเคืองใจหรืออยากจะต่อต้านขึ้นมาแทนอาการจี๊ดนี้ไม่ได้แปลว่าคุณเป็นคนหัวแข็งหรือไม่มีเหตุผลเสมอไปแต่มันเป็นปฏิกิริยาปกติของจิตใจที่ซับซ้อนมาร่วมไขปริศนาว่าทำไมเราถึงหงุดหงิดเมื่อถูกสั่งและวิธีรับมืออย่างมีสติเพื่อให้ใจเราสบายขึ้นกันเถอะทำไมเราถึงหงุดหงิดเมื่อโดนสั่ง?

• เหมือนถูกมองเป็นเด็กคำสั่งมักชวนให้นึกถึงช่วงเวลาในวัยเด็กที่เราถูกผู้ใหญ่สั่งสอน บังคับทำให้รู้สึกเหมือนถูกลดทอนวุฒิภาวะและความเป็นอิสระในการตัดสินใจของตัวเอง
• รู้สึกสูญเสียการควบคุมการถูกสั่งทำให้รู้สึกเหมือนเราไม่มีสิทธิ์เลือกเองเหมือนอำนาจในการตัดสินใจถูกพรากไปทำให้เกิดความรู้สึกไร้อำนาจ (powerlessness) และความไม่พอใจ
• ละเมิดความเป็นอิสระ (Autonomy) ตามทฤษฎีแรงจูงใจ Self-Determination Theory ความเป็นอิสระเป็นหนึ่งในความต้องการพื้นฐานของมนุษย์ การถูกสั่งโดยไร้ทางเลือกจึงเป็นการละเมิดความต้องการนี้ ซึ่งนำไปสู่ความเครียดและความไม่พอใจ
• ขัดต่อตัวตนและอัตลักษณ์ในวัฒนธรรมที่ให้ความสำคัญกับความเป็นปัจเจก (individualism) การถูกสั่งขัดกับความรู้สึกได้เป็นตัวของตัวเองการปฏิเสธคำสั่งจึงเป็นการยืนยันตัวตนว่าเราไม่ยอมให้ใครมากำหนดชีวิตเรา
• รู้สึกไม่ดีพอคำสั่งให้เปลี่ยนพฤติกรรมอาจถูกตีความว่าสิ่งที่เราทำอยู่นั้นผิดหรือไม่ดีพอเหมือนถูกตัดสินคุณค่า (value judgment) ทำให้เกิดความรู้สึกต่อต้าน
• กลัวการได้คืบจะเอาศอก (Slippery Slope) บางครั้งเรากลัวว่าถ้าเรายอมในครั้งนี้ต่อไปจะมีคำขอใหม่ๆที่มากขึ้นเรื่อยๆจึงพยายามป้องกันตัวเองตั้งแต่เนิ่นๆ

วิธีรับมือกับความรู้สึก “จี๊ด” เมื่อถูกบอกให้ทำ

• สังเกตอารมณ์เมื่อเริ่มรู้สึกหงุดหงิดให้รู้เท่าทันอารมณ์ที่เกิดขึ้น เช่น ตอนนี้ฉันกำลังรู้สึกโกรธการระบุอารมณ์จะช่วยลดความรุนแรงของอารมณ์นั้นได้
• ชะลอการตอบสนองอย่าเพิ่งรีบปฏิเสธหรือต่อต้านในทันที ให้เวลาตัวเองสักนิดเพื่อตั้งสติ
• ทบทวนเจตนาของผู้บอกลองตั้งคำถามว่าผู้บอกมีเจตนาอย่างไร เช่น เขากำลังพยายามควบคุมฉันหรือแค่หวังดีอยากจะช่วย? การมองจากมุมอื่นอาจช่วยให้เราเปิดใจมากขึ้น
• สื่อสารอย่างประนีประนอมหากรู้สึกว่าคำขอไม่เหมาะสมหรือไม่สามารถทำได้ให้ลองพูดคุยเพื่อหาทางออกร่วมกัน เช่น “ฉันเข้าใจนะว่าเธอหวังดีแต่ตอนนี้ฉันไม่สามารถทำได้”
• ฝึกปฏิเสธอย่างมั่นใจแต่สุภาพการปฏิเสธไม่จำเป็นต้องนำไปสู่ความขัดแย้งลองฝึกปฏิเสธอย่างมั่นใจแต่ยังคงรักษาสัมพันธภาพที่ดีไว้
• ทำความเข้าใจว่าไม่ใช่ทุกคำแนะนำเป็นคำสั่งบางครั้งผู้บอกอาจแค่ต้องการเสนอแนะหรือช่วยเหลือลองเปิดใจพิจารณาดูว่าคำแนะนำนั้นมีประโยชน์หรือไม่
• พิจารณาบริบททางวัฒนธรรมวัฒนธรรมที่เน้นกลุ่มหรือครอบครัวอาจมองการบอกกล่าวเป็นเรื่องปกติไม่ได้มีเจตนาควบคุม

สรุป ความรู้สึกต่อต้านเมื่อถูกบอกให้ทำไม่ได้แปลว่าคุณเป็นคนไม่ดีหรือไม่มีเหตุผลแต่มันสะท้อนถึงความต้องการความเป็นอิสระการรักษาสัมพันธภาพและความรู้สึกมีคุณค่าการทำความเข้าใจกลไกภายในตัวเองและฝึกฝนวิธีรับมืออย่างมีสติจะช่วยให้คุณสามารถตอบสนองต่อสถานการณ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพและรักษาใจให้สบายขึ้นได้