เมื่อการดูซีรีส์อาจไม่ใช่แค่ความบันเทิงส่องมุมมองทางจิตวิทยาปลอบประโลมใจหรือทำร้ายผู้ป่วยซึมเศร้าโดยไม่รู้ตัว?

ในยุคที่การผ่อนคลายด้วยการดูซีรีส์กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันหลายคนอาจเคยได้ยินความเชื่อที่ว่าการดูซีรีส์ช่วยเยียวยาโรคซึมเศร้าได้แต่ในทางการแพทย์และจิตเวชศาสตร์คำตอบนี้อาจไม่ได้เป็นจริงหรือเท็จแบบขาวและดำเสียทีเดียว

1. ส่วนที่ช่วยเยียวยาเมื่อสื่อบันเทิงกลายเป็นศิลปะบำบัดย่อมๆ

การรับชมซีรีส์คือกระบวนการที่สมองได้เปิดรับงานศิลปะทั้งเรื่องราวภาพและเสียงหากเลือกรับชมเนื้อหาที่เหมาะสมซีรีส์จะสามารถทำหน้าที่เสมือนการทำศิลปะบำบัด (Art Therapy) ได้ในระดับหนึ่งดังนี้

• สร้างประสบการณ์อารมณ์เชิงบวกการได้ดูซีรีส์เรื่องโปรดช่วยให้จิตใจรู้สึกสงบผ่อนคลาย และดึงสมองออกจากความเครียดชั่วขณะ
• เกิดความรู้สึกมีเพื่อนร่วมทาง (Empathy) ตัวละครที่มีบาดแผลหรือผ่านการต่อสู้ในชีวิตสามารถทำให้ผู้ป่วยรู้สึกว่าไม่ได้เผชิญปัญหาอยู่เพียงลำพังและรับรู้ถึงความเข้าใจในอารมณ์ความรู้สึกนั้น
• กระตุ้นการเรียนรู้และมุมมองใหม่หลายเนื้อหาช่วยสะท้อนวิธีคิดการปรับตัวและการดูแลสุขภาพจิตทำให้เกิดการตระหนักรู้เชิงบวกที่นำมาปรับใช้กับชีวิตจริงได้

2. ข้อควรระวังดาบสองคมที่อาจทำให้อาการทรุดลง

แม้จะมีประโยชน์ในแง่การผ่อนคลายแต่หากขาดการคัดกรองหรือกำกับดูแลการดูซีรีส์ก็อาจส่งผลเสียต่อผู้ป่วยซึมเศร้าได้เช่นกัน

• กระตุ้นบาดแผลทางจิตใจ (Trigger Warning) ซีรีส์ที่มีเนื้อหารุนแรงความสูญเสียหรือประเด็นที่ตรงกับประสบการณ์เลวร้ายในอดีตอาจไปกระตุ้นอารมณ์และความทรงจำเชิงลบทำให้สมองรับสัมผัสที่ไม่พึงประสงค์และอาจส่งผลให้อาการซึมเศร้ากำเริบหรือรุนแรงขึ้น
• พฤติกรรมติดซีรีส์ (Binge-Watching) การใช้เวลาหน้าจอนานเกินพอดีจนเข้าข่ายเสพติดพฤติกรรมส่งผลกระทบโดยตรงต่อเวลานอนทำให้นอนหลับไม่มีคุณภาพซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้สารเคมีในสมองเสียสมดุล
• การลดการปฏิสัมพันธ์ทางสังคมการหมกมุ่นอยู่กับโลกเสมือนเป็นเวลานานเกินไปจะลดโอกาสในการออกไปใช้ชีวิตทำกิจกรรมหรือปฏิสัมพันธ์กับคนรอบข้างในโลกจริง ซึ่งเป็นกระบวนการสำคัญในการฟื้นฟูภาวะซึมเศร้าในระยะยาว

คำแนะนำเพิ่มเติมสำหรับการดูซีรีส์อย่างปลอดภัย

1. เช็กเตือนเนื้อหา (Trigger Warning) ก่อนดูเสมอเลี่ยงซีรีส์ที่มีประเด็นการทำร้ายตัวเองความรุนแรงหรือประเด็นเชิงลบที่ตรงกับจุดอ่อนไหวของตนเอง
2. กำหนดเวลาดูให้ชัดเจนไม่ควรดูต่อเนื่องจนเบียดบังเวลานอน ควรปิดหน้าจอก่อนเข้านอนอย่างน้อย 30-60 นาที เพื่อให้สมองหลั่งเมลาทอนินและนอนหลับได้ลึกขึ้น
3. เว้นระยะมาทำกิจกรรมอื่นควบคู่ไปกับการดูซีรีส์ควรขยับร่างกายออกกำลังกายเบาๆ รับแสงแดดยามเช้าหรือพูดคุยกับคนรอบข้างเพื่อให้ร่างกายหลั่งสารดอปามีนและเซโรโทนินอย่างสมดุล
4. สังเกตอารมณ์ตนเองหากดูจบแล้วรู้สึกหดหู่ดิ่งหรือวิตกกังวลมากกว่าเดิมควรหยุดดูเรื่องนั้นทันทีและปรึกษาผู้เชี่ยวชาญหรือแพทย์ประจำตัว

ข้อมูลโดย: นพ.กานต์ จำรูญโรจน์ ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล นิตยสารวาไรตี้เพื่อสุขภาพ @Rama