เมื่อน้ำหนักกระทบภาวะทางอารมณ์เจาะลึกสายใยชีววิทยาทำไมภาวะอ้วนถึงเพิ่มเสี่ยงซึมเศร้าสูงขึ้น3เท่า

น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นอาจไม่ได้ส่งผลกระทบต่อสุขภาพกายหรือตัวเลขบนตาชั่งเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีความเชื่อมโยงโดยตรงกับระบบประสาทและสภาวะจิตใจงานวิจัยทางแพทย์ยุคใหม่พบว่าผู้ที่มีภาวะน้ำหนักเกินหรือเป็นโรคอ้วนมีความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะซึมเศร้าสูงกว่าคนทั่วไปถึง 3 เท่าซึ่งเป็นผลมาจากความผิดปกติของระบบชีวภาพภายในร่างกายไม่ใช่เพียงปัจจัยด้านจิตวิทยาหรือรูปลักษณ์ภายนอกอย่างที่เคยเข้าใจกันความเชื่อมโยงระดับโมเลกุลระหว่างไขมันสะสมและสมองสามารถอธิบายได้ผ่านกลไกสำคัญ 3 ประการ

• ภาวะการอักเสบเรื้อรัง (Chronic Inflammation) เซลล์ไขมันที่สะสมเกินความจำเป็นไม่ได้ทำหน้าที่เก็บพลังงานเพียงอย่างเดียวแต่ยังหลั่งสารสื่ออักเสบ เช่น Cytokines ออกสู่กระแสเลือดอย่างต่อเนื่องสารเหล่านี้สามารถผ่านเข้าสู่สมองและขัดขวางการทำงานของสารสื่อประสาทที่ควบคุมอารมณ์ เช่น เซโรโทนิน (Serotonin) และโดพามีน (Dopamine)
• ความผิดปกติของระบบฮอร์โมนภาวะอ้วนส่งผลให้เกิดการดื้อต่อฮอร์โมนเลปติน (Leptin) ซึ่งทำหน้าที่ส่งสัญญาณความอิ่มไปยังสมองเมื่อระบบนี้ทำงานผิดพลาดจะส่งผลกระทบต่อแกนการทำงานของสมองและหมวกไต (HPA Axis) ทำให้ร่างกายตอบสนองต่อความเครียดผิดปกติและผลิตฮอร์โมนคอร์ติซอล (Cortisol) ออกมามากเกินไป
• ความเครียดทางชีวภาพและจุลินทรีย์ในลำไส้ความผิดปกติของระบบเมตาบอลิซึมร่วมกับภาวะจุลินทรีย์ในลำไส้เสียสมดุล (Gut Dysbiosis) ซึ่งมักพบในผู้ที่มีภาวะอ้วนมีส่วนสำคัญในการส่งสัญญาณรบกวนการทำงานของแกนลำไส้และสมอง (Gut-Brain Axis)

คำแนะนำและการดูแลเพื่อตัดวงจรความเสี่ยงการดูแลสุขภาพในผู้ที่มีภาวะน้ำหนักเกินจึงจำเป็นต้องทำควบคู่กันทั้งร่างกายและจิตใจเพื่อปรับสมดุลระบบภายในและลดความเสี่ยงด้านสุขภาพจิต

• ปรับโภชนาการต้านการอักเสบ (Anti-inflammatory Diet) เน้นรับประทานอาหารที่มีกรดไขมันโอเมก้า-3 สูง (เช่น ปลาทะเล ธัญพืช) ผักและผลไม้สดที่มีสารต้านอนุมูลอิสระ รวมถึงอาหารที่มีโพรไบโอติกส์เพื่อฟื้นฟูสมดุลจุลินทรีย์ในลำไส้
• ออกกำลังกายระดับปานกลางอย่างสม่ำเสมอการออกกำลังกายช่วยกระตุ้นการหลั่งสารเอนดอร์ฟินและลดระดับสารสื่ออักเสบในกระแสเลือดโดยไม่จำเป็นต้องหักโหมจนเกิดความเครียดสะสม
• สังเกตอารมณ์และพฤติกรรมการกินหากพบว่าตนเองมีพฤติกรรมการกินตามอารมณ์ (Emotional Eating) หรือเริ่มมีภาวะนอนไม่หลับอารมณ์ดิ่งเศร้าต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตเพื่อรับการประเมินอย่างเหมาะสม