เมื่ออ้วนขึ้นวิกฤตน้ำหนักเกินที่ต้องจับตา

วารสารการแพทย์ระดับโลก The Lancet ได้เผยผลการวิจัยที่น่าตกใจ โดยระบุว่าภายในปี 2050 หรืออีกเพียง 25 ปีข้างหน้า ราว 57% ของผู้ชาย และ 60% ของผู้หญิงทั่วโลกจะเข้าข่าย ‘น้ำหนักเกิน’ (Overweight) หรือ ‘โรคอ้วน’ (Obese) ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงแนวโน้มที่น่ากังวลของสุขภาพประชากรโลก

ตัวเลขที่พุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว

ย้อนกลับไปในปี 2021 ซึ่งเป็นเพียง 4 ปีก่อน จำนวนประชากรที่มีอายุเกิน 25 ปีและมีภาวะน้ำหนักเกินหรืออ้วนมีมากกว่า 1 พันล้านคนแล้ว และหากแนวโน้มนี้ยังคงดำเนินต่อไป ตัวเลขจะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องตามที่ The Lancet คาดการณ์ไว้ ที่น่าตกใจไปกว่านั้นคือ ไม่ใช่แค่ผู้ใหญ่เท่านั้นที่ได้รับผลกระทบ The Lancet ยังระบุว่า ภายในปี 2050 ประชากรที่มีอายุระหว่าง 5-24 ปีถึง 1 ใน 3 ก็อาจเข้าข่ายน้ำหนักเกินหรืออ้วนเช่นกัน นี่เป็นสัญญาณที่แสดงให้เห็นว่า วิกฤตสุขภาพนี้จะส่งผลต่อคนรุ่นใหม่อย่างชัดเจน

ผลกระทบของวิกฤตน้ำหนักเกิน

ภาวะน้ำหนักเกินไม่ใช่เพียงเรื่องของรูปร่าง แต่ยังเป็นปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่โรคไม่ติดต่อ (Non-Communicable Diseases: NCDs) เช่น โรคเบาหวาน มะเร็ง โรคหัวใจ และโรคหลอดเลือด ซึ่งเป็นปัญหาสุขภาพที่เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ทั่วโลก

ทำไมคนถึงอ้วนขึ้น?

ในขณะที่เพลงไวรัลบน TikTok อาจร้องว่า “ที่ฉันอ้วน เพราะฉันหยุดกินไม่ได้” แต่สาเหตุของวิกฤตน้ำหนักเกินนั้นซับซ้อนกว่ามาก โดย The Lancet อธิบายว่า ปัญหานี้เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจและเทคโนโลยี ซึ่งส่งผลกระทบต่อระบบอาหารและพฤติกรรมการบริโภคของผู้คน

• ก่อนยุคโควิด-19 หลายคนมีรายได้ที่มั่นคง จึงสามารถเลือกบริโภคอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูงได้
• แต่เมื่อโควิดระบาด และต่อเนื่องมาถึงสงครามในยูเครน ทำให้ต้นทุนอาหารเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะอาหารเพื่อสุขภาพ ส่งผลให้ผู้คนหันไปบริโภคอาหารที่มีราคาถูกกว่า ซึ่งมักจะเป็นอาหารที่มีแคลอรีสูงและผ่านการแปรรูป
• นอกจากนี้ อุตสาหกรรมอาหารแปรรูปยังเติบโตอย่างรวดเร็ว โดยเน้นการใช้เกลือ น้ำตาล และสารกันบูดในปริมาณมาก ทำให้อาหารเหล่านี้มีราคาถูกแต่ส่งผลเสียต่อสุขภาพ
• การใช้ชีวิตที่เปลี่ยนไป รวมถึงพฤติกรรมการทำงานและการเดินทางที่ลดการเคลื่อนไหวของร่างกาย ก็มีส่วนทำให้ประชากรมีแนวโน้มอ้วนขึ้น

ยาลดน้ำหนักเป็นทางออกจริงหรือ?

กระแสการใช้ ‘ฮอร์โมนควบคุมความหิว’ (GLP-1) หรือที่หลายคนเรียกว่า ‘ยาลดน้ำหนัก’ กำลังได้รับความนิยมสูงมากแต่ The Lancet มองว่ายาเหล่านี้ไม่ได้เป็นปัจจัยสำคัญในการควบคุมแนวโน้มน้ำหนักของประชากรโลก เนื่องจากมีข้อจำกัดหลายประการ ได้แก่

1. ยาลดน้ำหนักยังเข้าถึงได้ยาก
   • แม้ว่าความนิยมของ GLP-1 จะเพิ่มขึ้นอย่างมาก แต่ประชากรในหลายประเทศ โดยเฉพาะกลุ่มประเทศรายได้ต่ำและปานกลาง ยังไม่สามารถเข้าถึงยาเหล่านี้ได้
   • ในปี 2023 มีการเสนอให้ ‘องค์การอนามัยโลก’ (WHO) บรรจุยาลดน้ำหนักในรายการยาจำเป็น แต่ถูกปฏิเสธเนื่องจากความกังวลเกี่ยวกับความปลอดภัยในระยะยาว
2. ประเทศที่มีปัญหาน้ำหนักเกินสูงสุด ไม่ได้ใช้ยาลดน้ำหนักกันอย่างแพร่หลาย
   • ประเทศที่มีประชากรน้ำหนักเกินมากที่สุดภายในปี 2050 ได้แก่:
     • จีน: 627 ล้านคน
     • อินเดีย: 450 ล้านคน
     • สหรัฐอเมริกา: 214 ล้านคน
   • แต่เมื่อพิจารณาการใช้ยาลดน้ำหนัก พบว่า มีเพียงสหรัฐฯ เท่านั้นที่มีการบริโภคยา GLP-1 อย่างแพร่หลาย โดย 80% ของยอดขายยา Wegovy ในปี 2024 มาจากอเมริกา
   • ขณะที่แอฟริกาใต้สะฮาราคาดว่าจะมีอัตราการเพิ่มขึ้นของประชากรน้ำหนักเกินสูงถึง 250% แต่กลับไม่มีการใช้ยาลดน้ำหนักในวงกว้าง

หนทางแก้วิกฤตมุ่งเน้นสาธารณสุขมากกว่าการพึ่งยา

The Lancet สรุปว่า การใช้ยาลดน้ำหนักอาจช่วยบุคคลบางกลุ่มได้แต่ไม่ใช่ทางออกของปัญหาน้ำหนักเกินในระดับโลก สิ่งที่จำเป็นจริงๆ คือการส่งเสริมมาตรการสาธารณสุข เช่น

• การให้ความรู้ด้านโภชนาการ
• การปรับปรุงนโยบายด้านอาหาร
• การส่งเสริมการออกกำลังกายและการใช้ชีวิตที่สมดุล

บทสรุป: วิกฤตที่ต้องร่วมมือแก้ไข

หากแนวโน้มนี้ยังคงดำเนินต่อไป เราอาจต้องเผชิญกับภาวะน้ำหนักเกินในระดับที่รุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ การตระหนักถึงต้นตอของปัญหาและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคอย่างจริงจังจะเป็นกุญแจสำคัญในการควบคุมปัญหานี้ ก่อนที่มันจะกลายเป็นวิกฤตด้านสุขภาพที่รุนแรงกว่านี้